Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Po 7/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji), na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w związku z art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę K.K. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu (dalej: SKO) z 24 października 2023 r. w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy oraz stosownie do art. 232 § 1 pkt 1zwrócił uiszczony wpis od skargi.
W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że K.K. w skardze na decyzję SKO złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 8 marca 2024 r. sygn. akt III SPP/Po 2/24 WSA w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 lutego 2021 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Następnie, zarządzeniem z 13 marca 2024 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. W wezwaniu wskazano, iż wymienioną w nim kwotę należy uiścić w kasie sądu bądź na rachunek bankowy sądu w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi.
Wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącemu 18 marca 2024 r., a zatem termin do uiszczenia wpisu upłynął 25 marca 2024 r. Z akt sprawy, w tym z pism skarżącego, wynika że uiścił on wpis 26 marca 2024 r.
Wobec nieuzupełnienia braku fiskalnego w terminie, sąd pierwszej instancji odrzucił skargę i zwrócił skarżącemu uiszczony po terminie wpis od skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K.K., wnosząc o jego uchylenie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania tj.:
- - art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia braków fiskalnych, podczas gdy przepis art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie mówi nic o brakach fiskalnych, ale o brakach formalnych, którymi skarga w niniejszej sprawie nie była obciążona, a opłata została uiszczona,
- - art. 45 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi, z powołaniem się na ww. okoliczność, która stanowi okoliczność stricte formalną i przedkłada formalizm proceduralny nad prawo obywatela do rozpoznania sprawy w sensie merytorycznym, a nie tylko poprzez formalne zamknięcie drogi do sądu.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że abstrahując od tego kiedy przelew został zlecony, to odrzucenie skargi z uwagi na uiszczenie opłaty jeden dzień po terminie jest dowodem na skrajny wręcz, proceduralny formalizm, który stanowi zaprzeczenie idei sprawiedliwości i prawa obywatela do sądu, tj. prawa do tego by jego sprawa została rozpoznana, przy czym rozpoznanie sprawy nie polega na jej "formalnym załatwieniu" np. poprzez odrzucenie i zamknięcie sprawy, ale na merytorycznym rozpoznaniu sprawy obywatela, który ma prawo do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji, w tym od skargi, pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. skargi) powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Strona wnosząca skargę ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (art. 239 § 1 pkt 1 - 3, art. 239 § 2 i art. 240 p.p.s.a.), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata. Stosownie zaś do art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.
Postanowieniem z 8 marca 2024 r. sygn. akt III SPP/Po 2/24 WSA w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 lutego 2021 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Sprawa ze skargi na decyzję SKO w Poznaniu w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy nie zalicza się również do żadnej z kategorii podmiotowych zwolnień przewidzianych w art. 239 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie wystąpiła więc żadna z okoliczności zwalniających skarżącego z obowiązku poniesienia kosztów sądowych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący został prawidłowo zawiadomiony o konieczności wniesienia wpisu, sposobie w jaki należy go uiścić oraz konsekwencjach niedochowania tego obowiązku. Sąd pierwszej instancji jasno wskazał w pouczeniu, że o zachowaniu terminu do uiszczenia wpisu decyduje data jego uiszczenia. Za datę uiszczenia wpisu przyjmuje się datę dokonania tej wpłaty w kasie sądu, albo wpłaty na rachunek bankowy sądu. Argumentację skarżącego co do tego, że oczekiwał na doręczenie mu przez sąd osobnego druku do dokonania opłaty należy więc ocenić jako nieuzasadnioną.
W zakresie zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 45 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. Podlega ono ustawowym ograniczeniom: podmiotowym (w zakresie legitymacji procesowej określonych podmiotów), przedmiotowym (określone kategorie spraw), formalnym (np. przymus radcowsko-adwokacki, wymogi pism procesowych) czy fiskalnym (koszty sądowe). Uzależnienie możliwości realizowania konstytucyjnego i europejskiego prawa do sądu od konieczności spełnienia określonych wymogów formalnych czy fiskalnych jest powszechnie przyjęte w polskim porządku prawnym (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2022 r., sygn. akt I FZ 31/22 i z 25 października 2022 r., sygn. akt III FZ 416/22).
Odnosząc się do wniosku skarżącego o potraktowanie zażalenia, w przypadku jego negatywnego rozpoznania, jako wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, NSA zauważa i podkreśla istniejącą kolizję środków prawnych składanych na podstawie art. 87 § 1 p.p.s.a. (wniosek o przywrócenie terminu) i art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. (zażalenie na odrzucenie skargi), która wynika z tego, że wykluczają się one wzajemnie. Przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej możliwe jest dopiero wtedy, gdy czynność ta nie została w terminie dokonana lub była bezskuteczna, ponieważ termin na jej wykonanie upłynął. W takiej sytuacji, wniosek o przywrócenie terminu, złożony na podstawie art. 87 § 1 p.p.s.a., podlega rozpoznaniu po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej (por. np. postanowienie NSA z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OZ 460/23 i przywołane tam orzecznictwo; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W pierwszej kolejności ustalenia bowiem wymaga, czy rzeczywiście doszło do uchybienia terminu, co powinno być przesądzone przez sąd drugiej instancji przy rozpoznaniu zażalenia. Wskazane zatem w zażaleniu argumenty nie mogły na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego podlegać analizie i odnieść oczekiwanego przez stronę skutku w postaci przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił skargę K.K. i zwrócił mu wpis od skargi uiszczony po terminie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.