Uzasadnienie
I
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił K. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd podał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 81 m2, prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje dochodów.
Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej K. S., zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 listopada 2010 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego z prowadzonej działalności gospodarczej w 2010 r. (ewentualnie brak dochodu), kopii zeznania podatkowego za rok 2009 (ewentualnie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącą w ubiegłym roku) oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy (w przypadku, w którym skarżąca posiada rachunki bankowe).
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżąca przedłożyła kopie zeznań podatkowych PIT-36 oraz PIT/B za 2009 r., z których wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przy przychodzie w kwocie 20.720 zł skarżąca uzyskała dochód w kwocie 2875 zł. Złożyła także kopie deklaracji dla podatków od towarów i usług VAT-7 za okres styczeń – listopad 2010 r., z których wynikało, iż w okresie tym skarżąca sprzedała usługi o wartości 8200 zł. Skarżąca nie przedłożyła natomiast wyciągów z rachunku bankowego, nie wyjaśniła także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada.
Sąd I instancji uznał, że skoro skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów dotyczących posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak było możliwości ustalenia, czy spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadniało, w ocenie Sądu I instancji, oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
II
K. S. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego zmiany i uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu podała, że nie posiada żadnych dochodów, a od około dziesięciu lat grupa słupskich sędziów działa na rzecz pozbawienia jej prawa wykonywania zawodu radcy prawnego i tym samym pozbawienia minimum egzystencji.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez Sąd.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca została wezwana do nadesłania dokumentów, które miały umożliwić ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W wykonaniu tego wezwania skarżąca nie przedstawiła dokumentów dotyczących posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji.
W związku z powyższym Sądowi I instancji rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie była znana wysokość salda na rachunku skarżącej, ani historia dokonywanych operacji. Skarżąca nie wyjaśniła także z czego się utrzymuje skoro nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Przedstawione przez skarżącą dokumenty i oświadczenia należało uznać za niewystarczające do odtworzenia jej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy nie narusza prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.