Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odmówił "M." Spółce z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] stycznia 2011 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że skarżąca posiada kapitał zakładowy w wysokości 1.000.000 zł. Według bilansu za rok 2009 poniosła stratę w wysokości 186.325,73 zł, a wartość środków trwałych Spółki wyniosła 5.465.522,64 zł. Na rachunku bankowym w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku Spółka zgromadziła – według oświadczenia - kwotę w wysokości 260.328,63 zł. Nadto z przedłożonego bilansu i rachunku zysków i strat Spółki "M." za rok 2010 r. Sąd wywiódł, że poniosła ona ogółem w 2010 r. stratę netto w wysokości 52.341,87 zł, zaś na koniec okresu poprzedniego (2009 r.) starta ta wynosiła 186.325,73 zł. Środki pieniężne w kasie i na rachunkach stanowią kwotę 336.141,91 zł, zaś inne środki pieniężne stanowią kwotę 256.556, 57 zł, czyli razem Spółka posiadała środki pieniężne w 2010 r. w wysokości 592.698, 48 zł. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania Spółki (z różnych tytułów wymienionych w bilansie) w okresie poprzednim miały wartość 5.273 439,94 zł, zaś w roku 2010 jest to kwota 4.626 917,27 zł. Pasywa razem wyniosły w poprzednim okresie 6 075 096, 99 zł, zaś w roku 2010 - 5 376 232, 45 zł. Z bilansu wynika, że skarżąca posiada należności krótkoterminowe w wysokości 171 953, 82 zł (mi.in. z tytułu dostaw i usług), nie posiada żadnych należności dochodzonych na drodze sądowej. Przychód netto ze sprzedaży produktów w roku 2009 r. wyniósł - 2.671 731,00 zł, natomiast w roku 2010 - 5. 520 144,00 zł.
W wyniku analizy bilansów i rachunków zysków i strat skarżącej Spółki sporządzonych za 2009 r. i za 2010 r., znajdujących się w aktach sprawy, Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa Spółki uległa zmianie, przede wszystkim zmniejszyła się strata netto z kwoty 186 325, 73 zł do kwoty 52 341, 87 zł. Ponadto, Spółka zgromadziła znacznie większe środki pieniężne, gdyż w 2009 r. na koniec okresu posiadała 391 834, 80 zł, a w 2010 r. – 592 698, 48 zł na którą to kwotę składają się środki pieniężne w kasie lub na rachunku i inne środki pieniężne.
Zdaniem Sądu, przedstawiona sytuacja finansowa skarżącej, wynikająca z przedłożonych do akt dokumentów finansowych, oznacza, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Okoliczność wykazywania straty z tytułu działalności gospodarczej nie oznacza utraty płynności finansowej, a jedynie brak dochodu do opodatkowania i nie przesądza automatycznie o braku środków finansowych. Ponadto, Sąd zwrócił uwagę, że Spółka osiągnęła większy przychód w roku 2010 r., jak też zgromadziła znacznie większą kwotę środków pieniężnych.
Ponadto, strata wykazana w roku 2010 r. jest zdecydowanie mniejsza, niż w okresie poprzedzającym. Skarżąca nie przedstawiła również żadnych okoliczności świadczących o ewentualnej utracie płynności finansowej. Za istotny dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni Sąd uznał fakt posiadania przez Spółkę na rachunku bankowym środków pieniężnych w wysokości wielokrotnie przekraczającej koszty sądowe w niniejszej sprawie. W związku z powyższym Sąd uznał, że M. Spółka z o. o. w B. nie udowodniła, iż znajduje się w takiej sytuacji ekonomicznej i materialnej, która uzasadniałaby przyznanie jej pomocy od Państwa.
W zażaleniu na powyższe postanowienie "M." Spółka z o.o. w B. zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; dalej p.p.s.a.), poprzez nieprzyznanie skarżącej prawa pomocy, pomimo że wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na ich uiszczenie. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie jej prawa pomocy zgodnie z wnioskiem.
W uzasadnieniu Spółka podniosła, że Sąd nie wziął pod uwagę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, przede wszystkim istnienia straty za zarówno za 2009 r., jak i 2010 r., która mimo jej zmniejszania nadal występuje w znacznej wysokości. Zdaniem Spółki, Sąd dokonał wybiórczej oceny przedłożonego materiału dowodowego, biorąc pod uwagę jedynie oderwaną od innych kategorię środków zgromadzonych w danym momencie na koncie bankowym oraz księgową kategorię przychodów. Skarżąca stwierdziła również, że nie można jej zarzucić, iż jako podmiot gospodarczy nie stworzyła specjalnej rezerwy finansowej na pokrycie kosztów sądowych, a także, że korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, bowiem kwestia rozliczeń z tego tytułu jest sprawą wewnętrznych uzgodnień między mocodawcą, a pełnomocnikiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na koncie bankowym. Sąd I instancji dostrzegł również, a następnie szeroko omówił, poprawiającą się sytuację materialną Spółki porównując dane za 2009 r. i 2010 r.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji wskazał, że powstanie straty za 2009 r. i za 2010 r. nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej Spółki, jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy na koncie ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości ponad 260.000 zł, co wynika z oświadczenia wnioskującego podmiotu. Skarżąca natomiast, ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje. Można też zauważyć, że po przeanalizowaniu danych wskazanych przez Spółkę WSA doszedł wręcz do uzasadnionego przekonania, że Spółka nie tylko nie ma problemów z płynnością finansową, ale również prowadzona przez nią działalność gospodarcza w latach 2009 - 2010 przynosi coraz większy przychód oraz zmniejszenie straty, co oznacza polepszenie jej sytuacji majątkowej.
W tej sytuacji przyznanie prawa pomocy skarżącej efektywnie rozwijającej swą działalność, oznaczałoby nierówne traktowanie tej Spółki w stosunku do podmiotów, które w istocie wykazują całkowitą niezdolność poniesienia kosztów postępowania.
Jednocześnie na marginesie można zauważyć, że niezrozumiała jest podniesiona w zażaleniu argumentacja dotycząca konieczności gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych oraz korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, gdyż Sąd I instancji nie czynił Spółce takiego zarzutu, ani też nie stwierdził, iż okoliczność ta stanowiła odmowę przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.