Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 2 października 2015 r., odrzucił skargę M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków i zobowiązania do zwrotu wraz z odsetkami.
I
W uzasadnieniu Sąd podał, że pismem z dnia [...] listopada 2014 r. M. M. (dalej: skarżący) wniósł skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia na opisaną wyżej decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
Odrzucając skargę M. M. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wskazaną na wstępie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi doręczono skarżącemu w dniu [...] września 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach administracyjnych), zatem skargę na tę decyzję – zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) należało wnieść do dnia [...] października 2014 r. Skarżący wniósł skargę w dniu [...] listopada 2014 r., tj. po upływie ww. terminu, w związku z czym skargę – jako wniesioną po upływie terminu – należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 powołanej ustawy.
II
W zażaleniu na powyższe postanowienie M. M. na podstawie art. 174 pkt 2 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.; zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 141 § 4 zd. 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez:
- a) wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, na skutek całkowitego zaniechania przedstawienia stanu sprawy, a w szczególności przyczyn wniesienia przez skarżącego skargi w dniu [...] listopada 2014 r. i stanowiska skarżącego co do braku podstaw do odrzucenia jego skargi,
- b) nieuwzględnienie stanowiska zawartego w wydanym w tej sprawie postanowieniu NSA z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt II GZ 160/15, a w konsekwencji kompletny brak odniesienia się do najistotniejszej w tej sprawie kwestii, tj. czy decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r. została skarżącemu doręczona w sposób prawidłowy, tj. stosownie do wymagań wynikających z art. 42 i art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. Nr 267 ze zm., dalej: k.p.a.),
- c) nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji przy przedstawianiu stanu rozstrzygniętej sprawy dowodów z dokumentów zgłoszonych przez skarżącego przy piśmie z dnia [...] lipca 2015 r. (oświadczenie M. S. z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz dziennik korespondencji skarżącego za okres od [...] września do [...] października 2014 r.), a w konsekwencji brak rzetelnego przedstawienia stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia;
- 2. art. 133 § 1 zd. 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak wnikliwego i kompleksowego przeanalizowania materiału dowodowego zebranego w sprawie pod kątem prawidłowości doręczenia skarżącemu decyzji, rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi oraz zachowania przez skarżącego terminu do jej wniesienia;
- 3. art. 170 i art. 171 w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie niniejszej sprawy i odrzucenie skargi z pominięciem oceny prawnej wynikającej z wydanego w tej sprawie postanowienia NSA z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt: II GZ 160/15;
- 4. art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że w dniu [...] września 2014 r. (błędnie wskazanym w uzasadnieniu postanowienia jako dzień [...] września 2015 r.) decyzja została doręczona skarżącemu stosownie do wymagań wynikających z przepisów k.p.a.;
w konsekwencji naruszenie
- 5. art. 53 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że skarżący uchybił ustawowemu terminowi do wniesienia skargi i z tego względu podlegała ona odrzuceniu;
- 6. art. 61 § 3 p.p.s.a. w związku z zasadami udzielania ochrony tymczasowej uchwalonymi w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy nr R (89) 8 z dnia 13 września 1989 roku w sprawie tymczasowej ochrony sądowej w sprawach administracyjnych, wskutek nierozpatrzenia wniosku skarżącego w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji, a w konsekwencji nieudzielenie mu ochrony tymczasowej, w sytuacji gdy skarżący wniósł skargę prawie rok temu, a powołane przepisy nakładają na Sąd administracyjny obowiązek rozpatrzenia takiego wniosku po przekazaniu skargi Sądowi, bez względu na to, czy istnieje spór co do tego, czy skarga została złożona z zachowaniem ustawowego terminu, względnie czy istnieje podstawa do jej odrzucenia.
Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o skierowanie sprawy na posiedzenie jawne i wyznaczenie rozprawy celem dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów wskazanych w zażaleniu; uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie sprawy na nowo, w tym o niezwłoczne rozpoznanie wniosku skarżącego w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z następujących dokumentów:
- 1. oświadczenia M. S. z dnia [...] kwietnia 2015 r. (w aktach sprawy) na okoliczność nieprawidłowego (nieskutecznego) doręczenia decyzji skarżącemu i braku uchybienia przez niego terminu do wniesienia skargi na decyzję, gdyż:
w dniu [...] września 2014 r. ww. decyzja została odebrana przez osobę nieuprawnioną (Magdalenę Sucharek, która nie była ani dorosłym domownikiem, ani sąsiadem, ani dozorcą domu skarżącego, a ponadto nie była pracownikiem skarżącego),
M. S. nie zobowiązała się/nie złożyła oświadczenia, iż podejmuje się oddania decyzji skarżącemu, a ponadto, na skutek rażącego niedbalstwa M. S. pomimo przekazania jej przesyłki zawierającej ww. decyzję i posłużenia się pieczęcią firmową skarżącego, zaskarżonej decyzji mu nie przekazała;
- 2. dziennika korespondencji skarżącego za okres od dnia [...] września 2014 r. do dnia [...] października 2014 r. (akta sądowe, karty nr: od 15 do 18), na okoliczność, że:
- a) decyzja nie została prawidłowo (skutecznie) doręczona skarżącemu w dniu [...] września 2014 r., albowiem M. S. pomimo przekazania jej przez pracownika Poczty Polskiej przesyłki zawierającej ww. decyzję i posłużenia się pieczęcią firmową skarżącego, odbioru ww. przesyłki nie odnotowała w dzienniku korespondencji skarżącego, a zaskarżonej decyzji skarżącemu nie przekazała,
- b) zachowany został przez skarżącego termin do wniesienia skargi na decyzję, albowiem o treści i wydaniu zaskarżonej decyzji dowiedział się on dopiero w dniu [...] października 2014 r. z treści decyzji Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] września 2014 r.
W związku z powyższym, na podstawie art. 90 § 2 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a., z uwagi na potrzebę rozpatrzenia ww. wniosków dowodowych odnoszących się do istotnych dla sprawy okoliczności, skarżący wniósł o skierowanie sprawy na posiedzenie jawne i wyznaczenie rozprawy celem przeprowadzenia ww. dowodów.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie wymagało uwzględnienia.
Kontrolą instancyjną Naczelnego Sądu Administracyjnego objęte zostało postanowienie, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę M. M. na opisaną na wstępie decyzję z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia skargi.
W nader lakonicznym uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji ograniczył się do wskazania daty, w której miało nastąpić doręczenie skarżącemu decyzji, a następnie daty wniesienia skargi. Z zestawienia tych dat, Sąd wyciągnął wniosek, że skarga – jako wniesiona po upływie prawem przewidzianego terminu – podlega odrzuceniu.
W tym miejscu należy przypomnieć, że zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi strona wskazywała na wadliwość doręczenia przesyłki zawierającej decyzję organu drugiej instancji.
W postanowieniu z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt II GZ 160/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wbrew stanowisku skarżącego, nieprawidłowość doręczenia zaskarżonej decyzji nie jest przesłanką przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Sąd kasacyjny uznał jednak, że kwestia skutecznego doręczenia musi zostać potraktowana jako swoiste zagadnienie wstępne, którego rozstrzygnięcie wpływa na losy oceny wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Przy założeniu, że strona ma w tym zakresie rację i doręczenie nie było prawidłowe, to skutek takiej okoliczności byłby tylko taki, że nie rozpocząłby biegu termin do wniesienia skargi. Na marginesie Sąd kasacyjny wskazał, że wadliwość doręczenia mogłaby zostać podniesiona w skardze kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu z dnia 2 października 2015 r. w ogóle nie zajął stanowiska wobec opisanych wyżej faktów i w żaden sposób nie odniósł się do sugestii Naczelnego Sądu Administracyjnego, by rozpoznanie skargi poprzedzić zbadaniem okoliczności doręczenia zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem możliwości, że do skutecznego doręczenia w ogóle nie doszło. Tym samym za skuteczny należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się przez Sąd pierwszej instancji w jakikolwiek sposób do poglądu wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt II GZ 160/15 i sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia z pominięciem najistotniejszej kwestii w tej sprawie, tj. okoliczności doręczenia zaskarżonej decyzji.
Jak wielokrotnie już wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, uzasadnienie wyroku, stanowiące integralną część rozstrzygnięcia sądowego realizuje istotne, przypisane mu funkcje, w tym między innymi, funkcję kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia oraz funkcję perswazyjną. Wojewódzki sąd administracyjny ma bowiem obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 884/14). Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, gdy uzasadnienie utrudnia lub wręcz uniemożliwia kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak zwłaszcza, gdy nie ma możliwości jednoznacznej oceny stanowiska Sądu pierwszej instancji co do stanu faktycznego przyjętego przezeń za podstawę rozstrzygnięcia, czy też jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSiWSA 2010, z. 3, poz. 39, wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1174/14).
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji rozważy podnoszone przez skarżącego twierdzenia w zakresie wadliwości doręczenia zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez odniesienie się do argumentacji podniesionej przez stronę.
Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.