Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. o sygn. akt III SA/Kr 534/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił wniosek S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że skarżący (reprezentowany przez adwokata) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując że aktualnie jest pozbawiony możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w dotychczasowym wymiarze, co odbija się na obecnym zysku. Wnioskodawca podał, że w skład jego rodziny wchodzi żona i trójka dzieci. Oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości, które ze względu na bardzo trudną sytuację materialną usiłuje nieskutecznie sprzedać od 5 lat. Składają się na nie mieszkania o powierzchni 103 m² i 71 m², lokale o powierzchni 214 m² i 24 m² oraz grunt rolny o wielkości 24 ary. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego wnioskodawca oszacował na kwotę 1990 zł uzyskiwaną z tytułu działalności gospodarczej i z najmu. Do wniosku został załączona dokumentacja leczenia skarżącego oraz kopia umowy kredytowej na zakup lokalu mieszkalnego (na lata 1998 - 2003).
Wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazał, że powodem trudnej sytuacji ma być konieczność utrzymania pięcioosobowej rodziny z kwoty ok. 1900 zł miesięcznie, problemy zdrowotne i konieczność hospitalizacji, konieczność spłaty kredytów i niezbywalność jego nieruchomości. Podał, że na złą kondycję finansową ma wpływ również odmowa wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, która to sprzedaż generowała zyski z prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego pełnomocnik z wyboru działa pro bono.
Zdaniem Sądu I instancji, złożony przez skarżącego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie podlegał uwzględnieniu. Sąd przytoczył treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i wskazał, że to strona musi w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, iż jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., przy czym sąd nie może opierać się w tym względzie na twierdzeniach, które nie zostały poparte dokumentami źródłowymi.
W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie skarżący poprzestał na twierdzeniach o trudnej sytuacji materialnej (którą wiąże ściśle z odmową przyznania mu zezwolenia na sprzedaż alkoholu w prowadzonym lokalu gastronomicznym przy ul. K. w K.), przy czym informacje, które wnioskodawca wskazał na uzasadnienie tejże trudnej sytuacji były nieścisłe. Skarżący stwierdził, że załącza do akt sprawy historię kredytową, podczas gdy załączył jedynie umowę kredytową z 1998 r. zawartą na lata 1998 - 2003. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał faktycznie wydatków ponoszonych na rodzinę i związanych z chorobą. Za nieprzekonywujące uznał Sąd I instancji również twierdzenie skarżącego, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty 1900 zł miesięcznie.
S. S. złożył zażalenie na wspomniane postanowienie Sądu I instancji. Wniósł o zmianę tego orzeczenia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji.
Zaskarżonemu orzeczeniu wnoszący zażalenie zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, a to:
- - naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, w sytuacji gdy stosownie do podanych przez wnioskodawcę informacji wynikających z oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym załączonym do pisma z dnia 3 kwietnia 2014 r. oraz treści wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zawartych w skardze do WSA nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania,
- - naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania skarżącemu choćby częściowego prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym poprzez udzielenie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w części, w sytuacji kiedy przedstawił on oświadczenie majątkowe, z którego wynika, iż osiągane przez niego oraz współmałżonkę dochody nie przekraczają kwoty 2000 zł miesięcznie, natomiast na utrzymaniu pozostaje 5 osób, co dowodzi faktu, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla jego i jego rodziny, który przejawia się w braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.
W uzasadnieniu profesjonalny pełnomocnik skarżącego stwierdził w szczególności, że już sam fakt oświadczenia przez skarżącego, że na utrzymanie rodziny osiąga dochody w wysokości ok. 1990 zł miesięcznie dobitnie świadczy o tym, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zostać uznany za zasadny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że kwota, którą osiągają państwo T. z ledwością pozwala na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb wnioskodawcy i jego rodziny. Wprawdzie skarżący nie przedstawił rachunków wykazujących ponoszone koszty związane z zakupem środków czystości, środków higieny osobistej, pożywienia i odzieży, jednakże z doświadczenia życiowego i przeciętnych kosztów utrzymania 5-osobowej rodziny w K. wynika, że okoliczność ta nie wymaga dowodu, a jest faktem notoryjnym.
Skarżący ma również problemy zdrowotne, co przejawia się w konieczności pozostawania pod stałą opieką medyczną oraz hospitalizacji, a także ponoszeniem wydatków związanych z opieką medyczną oraz lekarstwami.
Autor zażalenia stwierdził ponadto, że skarżący prowadzi "klubokawiarnię, w której istnieje możliwość gry w bilard. W sytuacji, kiedy został on pozbawiony możliwości czerpania zysków ze sprzedaży alkoholu, która jest de facto nierozłączną częścią wskazanej gry, zyski z prowadzonej działalności gospodarczej drastycznie spadły, musi on poczynić niezbędne wydatki w celu zabezpieczenia źródła swojego dochodu".
W uzasadnieniu zażalenia wskazano ponadto, że wnioskodawca obecnie nie jest w stanie zaciągać nowych zobowiązań - nie posiada on bowiem zdolności kredytowej. Fakt braku zdolności kredytowej dowodzi braku środków koniecznych do uiszczenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest bezzasadne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając w istocie że wnioskodawca nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Ocena ta wiązała się m.in. z brakiem przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących osiąganego dochodu i ponoszonych wydatków.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń, bowiem nie załączył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających osiągane dochody, czy to z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżącego, czy z tytułu najmu. Wbrew sugestiom autora zażalenia, nie jest w tym przypadku wystarczające samo oświadczenie zawarte we wniosku o przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że na brak udokumentowania kosztów utrzymania oraz ponoszonych wydatków zwracał uwagę referendarz sądowy w wydanym w tej sprawie postanowieniu z dnia 30 kwietnia 2014 r. Skarżący - który od początku postępowania sądowoadministracyjnego jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - winien mieć zatem świadomość konieczności przedłożenia stosownych dokumentów celem wykazania (udowodnienia) swojej sytuacji majątkowej.
Od profesjonalnego pełnomocnika można oczekiwać i wymagać rzetelności w podejmowanych w imieniu mocodawcy czynnościach procesowych, w tym dokładnego udokumentowania oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I GZ 58/12 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Wbrew twierdzeniom autora zażalenia, bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy była złożona do akt kopia umowy kredytu na zakup lokalu mieszkalnego z 1998 r. (zawartej na 5 lat). Z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy znaczenie ma wyłącznie sytuacja majątkowa strony w czasie składania wniosku o przyznanie tegoż prawa, a nie sprzed kilkunastu lat. Również zawarte w zażaleniu twierdzenie o aktualnym braku zdolności kredytowej skarżącego nie zostało poparte jakimkolwiek dokumentem źródłowym (np. odmową przyznania kredytu przez bank), a zatem należy je uznać za gołosłowne.
Wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie uzasadniają także przedłożone do akt sprawy dwa dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącego, tj. opinia sądowo-lekarska z dnia 27 stycznia 2000 r. oraz zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 4 października 2002 r. Dokumenty te pochodzą sprzed 12-14 lat. Opisane w nich schorzenia skarżącego nie uniemożliwiały mu w ostatnim okresie prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem nie można przyjąć, że dowodzą one braku możliwości osiągania dochodów.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji nie naruszył prawa przyjmując, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd nie mógł natomiast uchybić wskazanemu w zażaleniu jako naruszony art. 246 § 2 p.p.s.a., bowiem przepis ten nie miał w sprawie zastosowania, gdyż odnosi się do przyznawania prawa pomocy osobom prawnym, bądź innym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.