Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 687/15 odmówił G.G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.
Sąd I instancji podniósł, że z podanych przez skarżącego w formularzu informacji oraz dodatkowych wyjaśnień do których został wezwany wynikało, że uzyskuje miesięczny dochód w wysokości ok. 2.000 zł netto. Na jego utrzymaniu pozostaje matka, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący posiada również zadłużenie z tytułu alimentów wobec swoich małoletnich dzieci w związku z czym prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący dodał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przyniosła w 2014 r. stratę. Na potwierdzenie skarżący przedłożył zaświadczenie od komornika oraz druk PIT-36 za 2014 r.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 września 2015 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że z dniem 3 września 2015 r. podmiot gospodarczy o nazwie "G." został wykreślony z CEIDG. Wskazano również, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a zaległość alimentacyjna wobec małoletnich dzieci wynosi 47.985,09 zł. W piśmie tym pełnomocnik zawarł również informację, iż skarżący nigdy nie pozostawał w związku małżeńskim i nadal jest kawalerem jak również nie posiada żadnych lokat bankowych. Nie posiada również tytułu prawnego do nieruchomości położonej w R. na której zamieszkuje.
Ponadto w piśmie zawarto także informację na temat miesięcznych kosztów utrzymania nieruchomości w której skarżący zamieszkuje wraz z matką - otrzymującą świadczenie z ZUS w wysokości 840,66 zł, opiewających na kwotę ok. 800 zł.
Sąd I instancji, oddalając wniosek skarżącego wyjaśnił, że mimo że skarżący został wezwany na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, nie uczynił zadość temu wezwaniu, bowiem nie wyjaśnił, na jakiej podstawie szacował swój dochód z prowadzonej działalności gospodarczej na 2000 zł netto. Nie zostały również wykazane przychody osiągnięte w bieżącym roku podatkowym oraz koszty uzyskania tego przychodu. Bez odpowiedzi pozostało również pytanie dotyczące źródła finansowania profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie.
Tym samym skarżący uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego aktualnej, rzeczywistej sytuacji materialnej i odniesienie jej do przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji stwierdził zatem, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz na podstawie art. 196 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do chwili rozpoznania zażalenia.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione okolicznościami sprawy przyjęcie, że skarżący nie wykazał przesłanek określonych w cytowanym przepisie i posiada możliwości finansowe na poniesienie kosztów sądowych, w tym opłaty od skargi, podczas gdy skarżący pozostaje bez zatrudnienia, bez dochodów, zaś z obciążeniami alimentacyjnymi i zobowiązaniami wynikającymi z toczących się postępowań administracyjnych z tytułu prowadzenia gier na automatach poza kasynem gry, o których Sąd orzekający posiada wiedzę z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji odmówił G.G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie wskazał, że wnioskodawca nie przedstawił wystarczająco swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 1 października 2015 r. wezwał skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień. Skarżący wykonał wezwanie jedynie częściowo. Nie dostarczył m.in. dokumentów potwierdzających osiąganie dochodów z prowadzonej przez niego działalności z roku 2015.
Stwierdzić zatem należy, że G.G., ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca wiedział, jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to ich nie przedstawił.
Z uwagi na nieprzedstawienie dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową w pełni, Sąd I instancji nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się do zakończenia działalności gospodarczej przez skarżącego i braku oceny tej okoliczności przez Sąd I instancji, należy wskazać, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy było nieprzedstawienie pełnej sytuacji majątkowej skarżącego, w tym nieprzedłożenie dokumentów i wyjaśnień o które skarżący był wzywany. Należy wskazać, że w 2015 roku – do dnia 3 września tego roku, skarżący w dalszym ciągu prowadził działalność gospodarczą, jednakże mimo wezwania nie wykazał w przychodów osiągniętych w tym roku podatkowym oraz kosztów uzyskania tego przychodu.
Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji uznał, iż na skutek nieujawnienia istotnych informacji o stanie majątkowym sytuacja materialna wnioskodawcy budzi uzasadnione wątpliwości. Nie wykazano w wiarygodny sposób, aby w przypadku skarżącego zachodziły okoliczności określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.