Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1150/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: p.p.s.a.), odrzucił skargę S. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 27 kwietnia 2023 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że S. W. złożył skargę do WSA na ww. decyzję GITD nakładającą na skarżącego karę pieniężną w wysokości 4000 zł. Zarządzeniem z dnia 18 lipca 2023 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi w wysokości 160 złotych. Wezwanie zawierało pouczenie, że czynności należy dokonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka sądowa zawierająca odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi została po dwukrotnym awizowaniu w dniach: 19 lipca 2023 r. oraz 27 lipca 2023 r. zwrócona do Sądu w dniu 7 sierpnia 2023 r. W zakreślonym terminie skarżący nie uiścił wpisu od złożonej skargi.
Odrzucając skargę WSA stwierdził, że skarżący nie odebrał skierowanego do niego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi, jednak należy przyjąć, że zostały one doręczone w trybie określonym w art. 73 p.p.s.a., tj. w drodze tzw. fikcji prawnej doręczenia, zgodnie z którą doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Sąd I instancji wskazał, że przesyłka została dwukrotnie awizowana, tj. w dniu 19 oraz 27 lipca 2023 r., a skutek doręczenia nastąpił w dniu 2 sierpnia 2023 r. Termin na uzupełnienie braku fiskalnego skargi upływał zatem z dniem 9 sierpnia 2023 r., jednakże w zakreślonym terminie skarżący nie uiścił wpisu od skargi. W związku z powyższym termin na uzupełnienie braków skargi upłynął bezskutecznie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości oraz wnosząc o: dopuszczenie dowodu z rezerwacji hotelu w Chorwacji w okresie od 30 lipca 2023 r. do 6 sierpnia 2023 r. na fakt niemożności odbioru przesyłki przez skarżącego z uwagi na pobyt zagraniczny, brak winy w uchybieniu terminu co do uiszczenia wpisu od skargi, przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od złożonej skargi w wysokości 160 zł, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
Wraz z zażaleniem skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania: art. 220 § 1 i § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w związku z niewłaściwym zastosowaniem przepisów art. 73 p.p.s.a., a w konsekwencji przyjęcie fikcji doręczenia w sytuacji, kiedy skarżący w trakcie biegu terminu do odbioru przesyłki przebywał na wyjeździe zagranicznym w Chorwacji, także z przyczyn od siebie niezawinionych nie mógł odebrać pisma z Sądu w terminie, co też skutkuje nieważnością postępowania, gdyż strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5) p.p.s.a.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że przy składaniu skargi nie wiedział, iż był zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi. Podczas pobytu poza terytorium RP zarządzeniem z dnia 18 lipca 2023 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego, jednakże nie był w stanie odebrać przesyłki sądowej z powodu uczestnictwa w wycieczce zagranicznej. Tym samym nie miał możliwości zapoznania się z jej treścią i nie ponosi winy w braku podjęcia przesyłki pocztowej. O obowiązku uiszczenia wpisu i jego wysokości dowiedział się dopiero z uzasadnienia niniejszego postanowienia WSA. W ocenie skarżącego, odrzucenie jego skargi było przedwczesne, a Sąd I instancji pozbawił go możności obrony swych praw, doprowadzając tym samym do nieważności postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 214 § 1 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Jednocześnie w myśl art. 219 § 1 p.p.s.a. opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Zgodnie natomiast z art. 220 § 1 p.p.s.a., z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Wspomniany art. 220 § 3 p.p.s.a. stanowi, że skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Przepisy te składają się na regulację, zgodnie z którą strona wnosząca pismo do sądu administracyjnego jest obowiązana uiścić od niego opłatę.
Zaniedbanie tego obowiązku pomimo prawidłowego wezwania sądu do uzupełnienia braku fiskalnego skutkuje zastosowaniem rygoru przewidzianego w przepisach prawa. Jeżeli pismem tym jest jeden ze środków zaskarżenia wymienionych w art. 220 § 3 p.p.s.a., to sąd takie pismo odrzuci.
Sposób doręczania pism sądowych – w tym wezwań – w razie niemożności doręczenia pisma do rąk własnych lub innych upoważnionych osób został uregulowany w art. 73 p.p.s.a. Przepis § 1 tego artykułu stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65–72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zgodnie natomiast z art. 73 § 2 p.p.s.a. zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe.
Natomiast w myśl art. 73 § 3 p.p.s.a. w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Wreszcie, § 4 tego przepisu stanowi, że doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Powyższe przepisy określają warunki, które muszą zostać spełnione, aby sąd mógł przyjąć fikcję doręczenia, tj. stwierdzić, że na mocy ustawy pismo nieodebrane przez stronę traktuje się jako prawidłowo doręczone. W myśl powyższych przepisów powinny zostać spełnione ku temu następujące przesłanki: wystąpienie niemożności doręczenia pisma w inny sposób, dwukrotne awizowanie pisma w odpowiednim czasie, a także upływ 14-dniowego terminu od pozostawienia pierwszego zawiadomienia o możliwości odebrania pisma w placówce pocztowej.
Jak wynika z akt sprawy skarżący, składając skargę na decyzję GITD, nie uiścił opłaty sądowej. Zasadnie zatem Sąd I instancji wezwał stronę do uzupełnienia braku fiskalnego skargi (karta akt sądowych nr 20 i 21) w terminie 7 dni od doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Prawidłowo Sąd I instancji wskazał, że skoro po dwukrotnym awizowaniu przesyłki sądowej, zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego (tj. w dniach 19 i 27 lipca 2023 r.), wezwanie to nie zostało odebrane z placówki pocztowej, to przesyłkę tę uznano za skutecznie doręczoną w dniu 2 sierpnia 2023 r. Siedmiodniowy termin na wykonanie zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego minął zatem 9 sierpnia 2023 r. Z akt sprawy wynika zaś, że w zakreślonym w ten sposób terminie skarżący nie uzupełnił braku fiskalnego skargi. Spełniona została zatem przesłanka do odrzucenia skargi z art. 220 § 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż skarżący wraz z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi równocześnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. W zażaleniu wskazane zostały zatem okoliczności mające w jego ocenie wykazać brak winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej. Kolizja środków prawnych, składanych na podstawie art. 87 § 1 p.p.s.a. (wniosek o przywrócenie terminu) i art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. (zażalenie na odrzucenie skargi), wynika z tego, że wykluczają się one wzajemnie. Przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej możliwe jest dopiero wtedy, gdy czynność ta nie została w terminie dokonana lub była bezskuteczna, ponieważ termin na jej wykonanie upłynął. W takiej sytuacji, wniosek o przywrócenie terminu, złożony na podstawie art. 87 § 1 p.p.s.a., podlega rozpoznaniu po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OZ 460/23 i przywołane tam orzecznictwo; powołane orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W pierwszej kolejności ustalenia bowiem wymaga, czy rzeczywiście doszło do uchybienia terminu, co powinno być przesądzone przez sąd II instancji przy rozpoznaniu zażalenia. Wyprowadzone zatem w zażaleniu argumenty, opierające się na braku możliwości odebrania przesyłki sądowej z powodu przebywania skarżącego na wyjeździe zagranicznym, nie mogły na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego podlegać analizie i odnieść oczekiwanego przez stronę skutku w postaci przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Prawidłowo bowiem Sąd I instancji najpierw nadał bieg zażaleniu skarżącego.
W świetle zaś przedstawionych powyżej okoliczności przyjąć należy, że WSA zasadnie postanowił o odrzuceniu wniesionej skargi, której braku fiskalnego strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.