Uzasadnienie
F. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 1.500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że w związku ze złym stanem zdrowia zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, od dwóch lat nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, zamieszkuje wspólnie z małżonką, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe (w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej). Wskazał również, że od [...] maja 2014 r., tj. z chwilą ukończenia 67 lat, będzie mógł ubiegać się przyznanie mu emerytury.
Zarządzeniem z kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: (1) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; (2) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); (3) wskazania przez żonę wnioskodawcy źródeł i wysokości osiąganych dochodów wraz z dokumentami, które potwierdzałyby ich wysokość w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz miesięczną wysokość (w kwotach netto i brutto) oraz odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; (4) jeżeli żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego z dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością; (5) w związku z zadeklarowanym przez wnioskodawcę brakiem dochodów – oświadczenia, czy otrzymuje on (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter udzielanej pomocy oraz jej wysokość; (6) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki, tylko w sytuacji gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie.
W piśmie z [...] kwietnia 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Żadnego z pozostałych wymaganych dokumentów nie przedłożył.
Postanowieniem z 28 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 277/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił F. M. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd stwierdził, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka.
W ocenie WSA wnioskodawca nie złożył dokumentów, do przedstawienia których był wezwany. Zatem w dalszym ciągu dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Wobec tego uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
F. M. złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Stwierdził, że "nie jest w stanie zapłacić 1.500 zł ze względyu na stan majątkowy, zdrowie i wiek (67 lat). Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych – ani materialnych ani emerytury. (...) Jest skazany na łaskę najbliższych. "
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest nieuzasadnione, więc podlega oddaleniu.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy.
Skoro więc skarżący, pomimo tego, że był wzywany do złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jego sytuację finansową, nie przedstawił do chwili obecnej tych dokumentów, należy podzielić stanowisko WSA w W., że nie wykazał on, że zachodzą w stosunku do niego przesłanki przyznania prawa pomocy.
Na ocenę tę nie wpływa również fakt, że skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką. Ustanowienie ustroju majątkowego rozdzielności majątkowej nie wpływa na zniesienie wzajemnych obowiązków małżonków, takich jak wzajemne wspieranie się, również finansowe.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.