Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 lutego 2016 r. (sygn. akt VI SA/Wa 506/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił skarżącemu B. K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 2 października 2015 r. (sygn. akt VI SA/Wa 506/15) oddalającego skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 16 października 2015 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 października 2015 r. Wnioskodawca stwierdził, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Wskazał, że jego małżonka od ponad roku leczy się z powodu nowotworu piersi, jest leczona w Zakładzie Radioterapii i w Poradni Chemioterapii [...] Centrum Onkologii w [...] i ze względu na stopień zaawansowania choroby wymaga stałej opieki onkologicznej, w związku z czym przechodzi wiele badań, zabiegów, konsultacji specjalistycznych i wymaga także wsparcia i stałej opieki skarżącego.
Skarżący dodał, że zamieszkuje wyłącznie z małżonką oraz że wozi ją samochodem na wszystkie zabiegi i konsultacje. Wskazał, że w dniu 9 października 2015 r. miały miejsce kolejne wielogodzinne badania, zabiegi i wizyty konsultacyjne w Centrum Onkologii, na które musiał małżonkę zawieźć, a po zabiegach otoczyć ją opieką, a w takiej sytuacji nie mógł nawet myśleć o innych sprawach. Skarżący zaznaczył, że choroba żony jest dla niego ciężkim ciosem i absorbuje go do tego stopnia, że nie był w stanie sprostać innym obowiązkom. Do wniosku o przywrócenie terminu wnioskodawca załączył dokumentację medyczną małżonki w postaci wyniku badania patomorfologicznego, karty informacyjnej leczenia szpitalnego - Ośrodek Chemioterapii Dziennej oraz zaświadczenia lekarskiego.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wyłączających jego winę w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 2 października 2015 r. Sąd stwierdził, że tylko nagła choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków. Przede wszystkim choroba musi mieć charakter niespodziewany lub musi wystąpić nagłe pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć, a poza tym musi zostać przedstawione zaświadczenie, że stan zdrowia w danym okresie uniemożliwiał prowadzenie spraw i dokonywanie czynności. Tymczasem - w ocenie WSA - w niniejszej sprawie żadna ze wskazanych sytuacji nie miała miejsca.
Skarżący wskazał bowiem, że choroba małżonki trwa już ponad rok, a w ostatnim dniu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (tj. 9 października 2015 r.) skarżący powinien spodziewać się konieczności zawiezienia małżonki na wielogodzinne badania i zabiegi oraz otoczenia ją opieką. Sąd zaznaczył również, że z oświadczeń skarżącego oraz przedstawionych przez niego dokumentów nie wynika, aby stan zdrowia jego żony w tamtym dniu uległ nagłemu pogorszeniu.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył B. K., domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a także zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego, jak również wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wnoszący zażalenie zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a., polegające na błędnej interpretacji pojęcia "braku winy w uchybieniu terminu" wskutek niepełnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i tym samym niesłuszne odmówienie uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku.
W uzasadnieniu wnoszący zażalenie stwierdził w szczególności, że z powodu choroby nowotworowej żona skarżącego posiada orzeczenie o niepełnosprawności, wskazujące na znaczny stopień niepełnosprawności (od [...] września 2015 r.) i wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zupełnie pomija okoliczność, że skarżący jest jedyną osobą, która opiekuje się żoną w jej chorobie i tylko na nim spoczywają obowiązki zarówno prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, jak i prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowi jedyne źródło utrzymania małżonków.
Skarżący zwrócił uwagę, że jedną z przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności jest hospitalizacja trwająca w okresie biegu terminu, zaś ta okoliczność została w sprawie wykazana, co powinno świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem wnoszącego zażalenie, Sąd pierwszej instancji nie ocenił prawidłowo wszystkich okoliczności sprawy, a przedstawione dowody potraktował formalistycznie, wbrew nawet doświadczeniu życiowemu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że sentencja postanowienia Sądu pierwszej instancji zawierała błędy pisarskie w nazwisku strony skarżącej. Sąd określił, że skargę oraz wniosek o przywrócenie terminu złożył B. K., podczas gdy stroną tego postępowania jest B. K. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 156 § 1 i 3 w związku z art. 166 i w związku z art. 193 p.p.s.a., sprostował z urzędu w zaskarżonym postanowieniu wspomniane błędy pisarskie - w sposób wskazany w punkcie 1. sentencji.
Przechodząc natomiast do rozpoznania zażalenia strony, należy stwierdzić, że zasługuje ono na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym.
Spośród przesłanek przywrócenia terminu Sąd pierwszej instancji zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, argumentacja podniesiona we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wskazanych przez skarżącego okoliczności mających uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku - była nieprawidłowa.
Z treści art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Z treści wniosku o przywrócenie terminu wynika, że powodem niedotrzymania 7-dniowego terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było to, że w ostatnim dniu terminu (9 października 2015 r.) skarżący musiał zawieźć małżonkę chorą na nowotwór piersi małżonkę do Centrum Onkologii, a następnie opiekować się nią po zabiegach. Skarżący wyjaśnił, że z tego względu nie mógł nawet myśleć o innych sprawach, gdyż choroba żony tak go absorbuje, że nie jest w stanie sprostać innym obowiązkom. Na potwierdzenie swoich oświadczeń skarżący przedłożył kopie dokumentów dotyczących stanu zdrowia małżonki, a także zaświadczenie lekarskie, z którego wynika m.in., że żona skarżącego zgłosiła się w dniu 9 października 2015 r. na badania w Klinice Onkologicznej [...] Centrum Onkologii i że wymaga stałej opieki onkologicznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wspomniane okoliczności stanowią - wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji - uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Przede wszystkim skarżący był uprawniony do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w ciągu całego biegu terminu siedmiodniowego, a więc również w ostatnim dniu biegu tego terminu, czyli 9 października 2015 r. Tego dnia skarżący musiał zawieźć do Centrum Onkologii ciężko chorą żonę, a następnie zaopiekować się nią po zabiegach. Skarżący wskazał we wniosku o przywrócenie terminu, że małżonka wymaga jego stałej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że to twierdzenie - skądinąd prawdopodobne już na tle ustalonych okoliczności sprawy - znajduje dodatkowe potwierdzenie w załączonym do zażalenia dokumencie w postaci kopii orzeczenia z dnia [...] października 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonki skarżącego, gdzie wskazano że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] września 2015 r. i że w przypadku małżonki skarżącego konieczna jest stała lub długotrwała opieka lub pomoc innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Względy doświadczenia życiowego wskazują, że konieczność stałej opieki nad osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, w połączeniu z potrzebą przetransportowania takiej osoby do placówki zdrowia zajmującej się leczeniem choroby nowotworowej oraz późniejszego zaopiekowania się chorą po zabiegach onkologicznych - mogą być absorbujące i na tyle obciążać psychicznie stronę postępowania sądowego, która te powinności wykonywała, że - przyjmując obiektywny miernik staranności - nie sposób przypisać jej winy, iż w takich okolicznościach nie dokonała w terminie czynności procesowej.
Z uwagi na powyższe, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena w zakresie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku – była nieprawidłowa, a zatem zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Jednocześnie, mając na uwadze względy ekonomiki procesowej oraz fakt, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia są wystarczające do oceny czy wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił rozpoznać złożony w tym zakresie wniosek skarżącego.
W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych.
Z akt sprawy i oświadczeń strony wynika, że każda ze wskazanych przesłanek przywrócenia terminu została spełniona. Termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 2 października 2015 r. mijał z dniem 9 października 2015 r., a więc przyczyna uchybienia mogła ustać najwcześniej dnia następnego, czyli 10 października 2015 r. Wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 16 października 2015 r., a zatem z zachowaniem 7-dniowego terminu, o jakim mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżący złożył również wniosek o nadesłanie odpisu wyroku z dnia 2 października 2015 r. wraz z uzasadnieniem, a więc spełnił wymóg określony w art. 87 § 4 p.p.s.a. Z powodów wskazanych wyżej uznać należy, że skarżący uprawdopodobnił także brak swojej winy w uchybieniu terminu.
Natomiast samo uchybienie terminu niewątpliwie prowadziło do powstania negatywnych skutków procesowych, bowiem bez wniosku strony wojewódzki sąd administracyjny nie sporządzi uzasadnienia wyroku oddalającego skargę, zaś brak sporządzenia uzasadnienia wyroku uniemożliwia stronie poddanie takiego orzeczenia kontroli instancyjnej.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie rozpoznał wniosek skarżącego o przywrócenie terminu i w efekcie na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócił stronie termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt VI SA/Wa 506/15 oraz doręczenie stronie odpisu tegoż wyroku wraz z uzasadnieniem.
Odnosząc się natomiast do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Zwrot kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego jest możliwy jedynie w jednym z orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w danej instancji, o ile pozwoli na to wynik sprawy determinujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 743-744 i 786).
PG