Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 25 czerwca 2015 r. oddalił wniosek Spółdzielni [...] A. w Z. o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z [...] grudnia 2014 r. nr [...].
WSA wyjaśnił, że skarżąca wnosząc o zwolnienie jej od części kosztów sądowych, obejmujących wpis od skargi w wysokości 6.927 złotych, podała, że według bilansu na koniec 2013 r. jej kapitał własny wynosi 325.000 złotych, kapitał podstawowy 372.000 złotych, kapitał zapasowy 1.180 złotych, wartość środków trwałych 1.648.000 złotych, zysk 16.600 złotych, strata 449.000 złotych, natomiast na koncie ma 93 złote.
Wskazała także, że posiada wielu wierzycieli, a zatrudniając około 100 pracowników każdego miesiąca musi wygospodarować środki na stosowne wynagrodzenia oraz na związane z nimi należności publicznoprawne. Ponadto zmuszona jest ponosić systematyczne wydatki konieczne dla utrzymania bieżącej działalności (pensje dla pracowników, paliwo, daniny publiczne). Jednocześnie wyjaśniła, że autobusy są przedmiotem zastawu z tytułu wierzytelności wobec ZUS (w łącznej wysokości ponad 400.000 złotych).
Skarżąca jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na której ustanowiono hipoteki na rzecz jej wierzycieli. Wobec skarżącej toczą się także inne postępowania sądowe. Wykonywana jest także decyzja zaskarżona w tej sprawie, w związku z czym zajęto rachunek bankowy skarżącej.
Ponadto w odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przedstawiła deklaracje VAT za okresy rozliczeniowe od listopada 2014 r. do kwietnia 2015 r., sprawozdanie finansowe za 2014 r., bilans na dzień [...] kwietnia 2015 r., zestawienia sald i obrotów odnośnie 2014 r. i 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalając wniosek wyjaśnił, że według rachunku zysków i strat przychód skarżącej ze sprzedaży za 2014 r. wyniósł 6.299.000 złotych, a na koniec kwietnia 2015 r. rzędu 2.089.000 zł. Stosownie do CIT-8 skarżącej za 2014 r. jej przychód to kwota ponad 6.900.000 zł. Ponadto w styczniu 2015 r. skarżąca nabyła towary i usługi za około 214.000 złotych, w lutym 2015 r. 236.000 złotych, w marcu 2015 r. 304.000 złotych, w kwietniu 2015 r. 101.000 złotych – zgodnie z deklaracjami VAT. Aktywa trwałe skarżącej na koniec 2014 r. miały wartość na poziomie 1.622.000 złotych, a na koniec kwietnia 2015 r. rzędu 1.584.000 złotych.
W związku z tym Sąd pierwszej instancji uznał, że nie było żadnych podstaw do przyznania jej prawa pomocy, poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ponosząc wydatki na zakupy w ramach działalności gospodarczej, skarżąca zupełnie pomijała obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych z toczącą się sprawą. Jako podmiot gospodarczy, planując wydatki, powinna uwzględnić także potrzebę gromadzenia środków na koszty związane z udziałem w ewentualnych postępowaniach sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia takich kosztów.
W ocenie WSA, przychód jaki skarżąca uzyskała w 2014 r. i majątek jaki posiadała pozwalał na zgromadzenie niezbędnych środków w celu uiszczenia wpisu od skargi w tej sprawie, a brak środków z powodu dokonywania wydatków w związku z działalnością gospodarczą nie jest argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy.
Spółdzielnia A. wniosła zażalenie na postanowienie z 25 czerwca 2015 r., zarzucając mu naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy: art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w części dotyczącej wpisu od skargi, mimo że Spółdzielnia nie ma dostatecznych środków na jego poniesienie.
Skarżącą wyjaśniła miedzy innymi, że wpis od skargi w wysokości niemal 7.000 złotych przekracza jej możliwości finansowe. Duża zmienność płynności finansowej połączona z koniecznością regulowania bieżących zobowiązań spółdzielni takich jak koszty funkcjonowania działalności gospodarczej, powoduje, że konieczność uiszczenia wpisu od skargi w wysokości niemal 7.000,00 zł może wręcz doprowadzić do powstania stanu niewypłacalności spółdzielni. Zwolnienie skarżącej na obecnym etapie postępowania z należnego wpisu sądowego, pozwoli jej natomiast na prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym oraz będzie realizacją zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa. gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając Spółdzielni przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie dysponował niezbędnymi dokumentami, biorąc pod uwagę ich treść oraz okoliczności, które przedstawiła skarżąca i wyciągnął z nich prawidłowe wnioski.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że WSA, powoływał się na inne niż zawarte w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki przyznania prawo pomocy. Z uzasadnienia postanowienia z 25 czerwca 2015 r. wynika bowiem, że Sąd nie stwierdził, że wnioskodawca musi wykazać, że nie posiada żadnych środków lecz, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Należy także zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że niezasadne byłoby zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, gdy swoje przychody i mienie (wyższe od kosztów sądowych) przeznaczyła na inne cele, a jednocześnie nie uwzględniła, że prowadzone postępowanie może spowodować konieczność wystąpienia na drogę sądową i ponoszenia kosztów postępowania. Takie okoliczności nie uzasadniają uprzywilejowanego traktowania skarżącej.
Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że przy ocenie wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy istotne jest jakim mieniem i środkami skarżąca dysponowała wcześniej i jak nimi rozporządzała wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który to spór może znaleźć finał przed sądem.
Brak środków z powodu dokonywania wydatków w związku z działalnością gospodarczą nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. W tym zakresie istotne jest wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, skarżąca w sposób obiektywny nie była w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca pominęła, że dysponowała środkami pozwalającymi na zapłatę wpisu od skargi, lecz przeznaczyła je na inne cele, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W takiej sytuacji nie ma żadnych podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych.
Niewątpliwie ocena WSA, że sytuacja materialna skarżącej nie pozwalała na przyjęcie, że przychód jaki uzyskała ona w 2014 r. i majątek jaki posiadała nie pozwalał na zgromadzenie niezbędnych środków w celu uiszczenia wpisu od skargi w tej sprawie, była prawidłowa. W istocie zarzuty skarżącej zawarte w zażaleniu na postanowienie z 25 czerwca 2015 r. sprowadzają się jedynie do odmiennej oceny okoliczności wynikających z dokumentów przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast WSA w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji majątkowej skarżącej i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Tej oceny nie podważyła powołana w zażaleniu argumentacja.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.