Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy B.J. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zakazu wykonywania działalności gospodarczej w zakresie odbierania odpadów komunalnych.
Pismem z dnia [...] października 2015 r. B.J. (dalej: "skarżąca") ponownie zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z powodu bardzo trudnej sytuacji finansowej. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu podała m.in., że wspólnie z mężem i trójką małoletnich dzieci utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 1.600 zł netto, mąż prowadzący działalność gospodarczą nie osiąga dochodu. Z kolei w części wniosku obejmującej majątek wymieniła dom o powierzchni 100 m² oraz nieruchomość rolną – ok. 4 ha. Oświadczyła, że posiada zobowiązania kredytowe w wysokości ok. 180.000 zł (umowa kredytu hipotecznego wypowiedziana ze względu na brak spłaty), zaległości wobec ZUS ok. 40.000 zł oraz liczne zajęcia komornicze na kwotę ok. 30.000 zł. W odpowiedzi z dnia [...] listopada 2015 r. na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego oraz zeznanie podatkowe własne i męża za 2014 r., z którego wynika, że z tytułu zatrudnienia i działalności gospodarczej osiągnęła przychód w wysokości 130.091,77 zł przy kosztach uzyskania przychodu 76.296,62 zł. Natomiast mąż skarżącej wykazał stratę z tytułu własnej działalności gospodarczej.
Skarżąca pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym wskazała m.in., że "rzekomy" przychód jest przychodem księgowym, nie do wyegzekwowania obecnie od wierzycieli. Odnosząc się do posiadanych pojazdów ciężarowych skarżąca wyjaśniła, że brak jest możliwości ich zbycia, gdyż podlegają zajęciu komorniczemu. Nadto podniosła, że ich ilość jest wymogiem ustawowym do prowadzenia usług w tym zakresie. Skarżąca wskazała, iż nie reguluje bieżących zobowiązań, stąd liczne zajęcia komornicze, w tym również wynagrodzenia za pracę. Podniosła także, iż nie złożyła wyciągów z rachunków bankowych męża, ani z prowadzonej działalności, gdyż ich do uzupełnienia nie żądano, a wymagane wyciągi były uzupełniane. Konkludując skarżąca wskazała, iż utrzymując z jednej pensji pięcioosobową rodzinę z trójką dzieci w wieku szkolnym nie ma żadnej możliwości partycypowania w kosztach sądowych, celem odzyskania należnych praw do działalności gospodarczej.
Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2016 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy poprzez udzielenie informacji, czy aktualnie prowadzi działalność gospodarczą (w przypadku nieprowadzenia Sąd zobowiązał do nadesłania dokumentu potwierdzającego tę okoliczność), czy w jakikolwiek sposób w celach zarobkowych wykorzystuje posiadane samochody ciężarowe. Nadto Sąd wezwał do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącej oraz jej męża związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie 6 miesięcy, złożenie bilansu i rachunku zysków i strat za 2015 r. (w przypadku jego posiadania) oraz wskazania wszystkich okoliczności uniemożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Zarządzenie zostało doręczone skarżącej w dniu 10 lutego 2016 r. Termin do jego wykonania upływał zatem w dniu 17 lutego 2016 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu wezwanie nie zostało wykonane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W, odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podniósł, że wobec uznania przekazanych przez skarżącą informacji za niewystarczające i budzące wątpliwości, pismem z dnia [..] stycznia 2016 r. wezwał skarżącą do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie wykonała wezwania, co uniemożliwiło Sądowi I instancji dokonania rzeczywistej i pełnej oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Dodatkowo WSA uznał, że skarżąca w głównej mierze wskazała te same okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej, jak w poprzednio składanym wniosku, który również nie został uwzględniony z przyczyn niejasności dotyczących przychodów skarżącej i jej aktualnych źródeł utrzymania.
Pismem z dnia 4 kwietnia 2016 r. B.J. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o "oddalenie w całości postanowienia z przyczyn pogorszenia się sytuacji materialnej z winy strony Pozwanej".
W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca wskazała, że wydłużający się spór doprowadził do upadku podmiotu gospodarczego, ponadto podkreśliła, że przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim ze względu na zły stan zdrowia. Wskazała, że dane na podstawie których WSA dokonał oceny jej sytuacji są już nieaktualne bowiem w budżecie "zamiast dochodu rośnie zadłużenie".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny na wstępie zauważa, że Sąd I instancji – zamiast orzec na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. (poprzez odmowę zmiany postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy) – odniósł się ponownie do wszystkich argumentów i oświadczeń strony zawartych w nowym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w efekcie przytoczył swoje poprzednie stanowisko, odmawiając przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro skutek prawny jest w istocie taki sam.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 p.p.s.a.).
Jeżeli strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 roku, II FZ 126/05 CBOSA). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznanej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sadu I instancji odpowiada prawu.
Należy podkreślić, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata jest drugim wnioskiem złożonym przez Skarżącą w niniejszej sprawie. Pierwszy nie został uwzględniony (NSA w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. uznał, że Skarżąca nie przedstawiła w rzetelny sposób swojej finansowej i materialnej sytuacji). Przy ponownym składaniu wniosku o prawo pomocy w zakresie całkowitym Skarżąca, nie przedkładając dokumentów, o które była wzywana, w celu uzupełnienia i usunięcia wątpliwości Sądu oraz uprawdopodobnienia pogorszenia się jej sytuacji, nie może oczekiwać od Sądu odmiennego od zapadłego już rozstrzygnięcia. Przy braku przedłożenia wskazanej dokumentacji Sąd nie ma podstaw by orzec odmiennie niż wcześniej i uwzględnić wniosek Skarżącej, tylko na podstawie jej twierdzeń zawartych w pismach kierowanych do Sądu, przy braku wywiązywania się z kierowanych do niej wezwań. Strona, która nie wykonuje kierowanych do niej wezwań winna się bowiem liczyć z negatywną oceną jej wniosku.
W zażaleniu Skarżąca zawarła ponownie szereg ogólnych twierdzeń o pogorszeniu się jej sytuacji finansowej, jednak nie poparła ich stosownymi dokumentami. Ponadto należy podkreślić, że skoro Skarżąca podnosi, że dowody na których WSA oparł rozstrzygnięcie są nieaktualne, bowiem w "budżecie zamiast dochodu rośnie zadłużenie", to powinna była uprawdopodobnić tę okoliczność.
Należy również wyjaśnić, że załączone do zażalenia kopie dowodów w postaci "doręczenia z dnia 21 marca 2016 r. do sygn. akt VIII SA/Wa 1305/15" oraz postanowienia z dnia 16 marca 2016 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 1305/15 nie mają nic wspólnego z przedstawieniem twierdzeń skarżącej zawartych w zażaleniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.