Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014 r. (sygn. akt III SA/Łd 1099/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił L. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi tej osoby na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 5 maja 2014 r. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten został złożony po uprzednim uprawomocnieniu się postanowienia WSA z dnia 28 stycznia 2014 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. We wspomnianym wniosku L. Z. wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem, utrzymują się z hodowli 3 krów, uzyskując miesięczny dochód w wysokości ok. 600 zł. Wnioskodawca podniósł ponadto, że jest właścicielem domu o powierzchni 32 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 7,72 ha.
Ponadto w toku postępowania skarżący oświadczył, że brak środków na wyżywienie, ubranie i leki uzasadnia w jego przypadku przyznanie prawa pomocy w całości. Nadesłał również zaświadczenia z Urzędu Gminy [...], z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w [...], z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz z Banku Spółdzielczego w [...].
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał bowiem w żaden sposób, że zmieniły się okoliczności, które leżały u podstaw poprzednich rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy zapadłych w niniejszej sprawie. Sąd stwierdził, że z postanowienia WSA z dnia 28 stycznia 2014 r. wynika, iż wówczas powodem odmowy przyznania pomocy był brak przekazania przez stronę dodatkowych danych o jego sytuacji majątkowej i finansowej (m.in. wyciągu z rachunku bankowego ustanowionego dla wpłat z tytułu dopłat bezpośrednich, informacji o dopłatach uzyskiwanych przez członków rodziny, informacji o aktualnych kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, wyjaśnień dotyczących źródła finansowania bieżących opłat).
W ocenie Sądu, w kolejnym postępowaniu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący był zatem świadomy konieczności przekazania żądanych dokumentów i informacji, a mimo to nie wykazał w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności wskazane m.in. w postanowieniu WSA w Łodzi z dnia 28 stycznia 2014 r., leżące u podstaw odmowy przyznania mu prawa pomocy. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że brak jest podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego w poprzednich orzeczeniach wydanych w tej sprawie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył L. Z. Zaskarżył to orzeczenie w całości i wniósł o jego uchylenie.
W uzasadnieniu wnoszący zażalenie wskazał, że choruje na schorzenia neurologiczne i psychiczne, na niewydolność krążenia oraz że jest po udarze mózgu. Stwierdził, że posiada podupadłe gospodarstwo rolne i wraz z żoną oraz synem utrzymuje się z hodowli 3 krów. Oświadczył ponadto, że nie ma środków na wyżywienie, odzież i leki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 stycznia 2014 r. (sygn. akt III SA/Łd 1099/13), którym odmówiono L. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia WSA wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. WSA uznał bowiem, że przedstawione przez stronę dane były niekompletne i budziły istotne wątpliwości, zaś skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił: 1) wyciągu z rachunków bankowych (w szczególności z rachunku ustanowionego dla wypłat z tytułu dopłat bezpośrednich i innych świadczeń budżetowych, który to rachunek musi posiadać, ubiegając się o dopłaty), 2) informacji z ARiMR o wysokości otrzymywanych ewentualnie dopłat (uzyskiwanych przez skarżącego bądź członków jego rodziny), 3) aktualnych kosztów, które ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, 4) wyjaśnień odnośnie do źródeł finansowania bieżących opłat.
Z akt sprawy wynika, że odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy Sąd dysponował materiałem dowodowym, w skład którego wchodziły m.in.: oświadczenie strony o posiadaniu domu o powierzchni 32 m² i gospodarstwa rolnego o powierzchni 23 ha (z czego - jak wskazał skarżący - ARiMR do dopłat zaliczyła tylko 7,72 ha), zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w [...] z dnia 18 lipca 2013 r. (z którego wynika, że skarżący nie posiadał w tym banku rachunków bankowych, zaś jego żona rachunek taki posiadała, lecz został on zlikwidowany w dniu 26 kwietnia 2013 r.), zaświadczenie z Urzędu Gminy w [...] z dnia 17 lipca 2013 r. (w którym wskazano dochód roczny z gospodarstwa rolnego skarżącego i jego żony w 2011 r., tj. 14 386 zł) oraz szereg zaświadczeń lekarskich wskazujących schorzenia skarżącego.
Wskazane wyżej prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona.
Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania L. Z. prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy, będącym przedmiotem oceny w zaskarżonym obecnie postanowieniu, a także w nadesłanych dokumentach skarżący przytoczył w istocie takie same argumenty i tego samego rodzaju okoliczności, jakie były już przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2014 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni 32 m² i gospodarstwo rolne o powierzchni 7,72 ha (tj. o wielkości przyjętej przez ARiMR do dopłat, co było już wskazywane w poprzednim postępowaniu w sprawie prawa pomocy), ponownie przedłożył zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w [...] (informujące o nie posiadaniu tam rachunków bankowych przez skarżącego i jego małżonkę). Pozostałe złożone oświadczenia i dokumenty (m.in. o utrzymywaniu się z hodowli 3 krów i uzyskiwaniu z tego tytułu dochodu ok. 600 zł miesięcznie, zaświadczenie z Urzędu Gminy w [...] informujące o rocznym dochodzie z gospodarstwa w 2012 r. w wysokości 12 890,40 zł, zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o niekorzystaniu przez skarżącego ze świadczeń pomocy społecznej, zaświadczenie z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w [...] o nie figurowaniu skarżącego jako dostawcy mleka) nie wskazują na wystąpienie istotnej zmiany w sytuacji majątkowej skarżącego w stosunku do sytuacji, która była przedmiotem oceny w prawomocnym postanowieniu z dnia 28 stycznia 2014 r. Co jednak istotniejsze, oświadczenia zawarte w ponownym wniosku oraz dokumenty przedłożone w toku aktualnego postępowania nie zawierają informacji, których brak skutkował poprzednio odmową przyznania prawa pomocy.
Skarżący ponownie nie przedstawił: 1) informacji o rachunku bankowym ustanowionym dla wypłat z tytułu dopłat bezpośrednich (ze znajdującej się w aktach kopii wniosku o zmianę danych w ewidencji producentów z dnia [...] czerwca 2004 r. wynika, że L. Z. wskazał numer rachunku bankowego w banku PKO BP - Oddział w [...]), 2) informacji z ARiMR o wysokości otrzymywanych ewentualnie dopłat (uzyskiwanych przez skarżącego bądź członków jego rodziny), 3) aktualnych kosztów, które ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Tym samym za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, by zaszła zmiana okoliczności, która uzasadniałaby odstąpienie od wcześniejszej oceny o odmowie przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To zatem strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Rzeczą sądu rozpoznającego wniosek jest natomiast obiektywna ocena podniesionych okoliczności w aspekcie zaistnienia przesłanek określonych w powołanym przepisie. Składając w toku postępowania oświadczenia o swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący powinien takie oświadczenia udowodnić bądź przynajmniej uprawdopodobnić stosownymi dokumentami żądanymi przez Sąd. Brak przedstawienia tych dokumentów uniemożliwia Sądowi rzetelną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, co w konsekwencji musi prowadzić do oceny, że strona nie wykazała należycie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.
PG