Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", odmówił H. K. (zwanej dalej: "skarżącą") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w tej sprawie skarżąca jest na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. ustawowo zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z przepisu tego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Skoro ustawodawca nie nałożył na skarżącą w tym postępowaniu obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, to żądanie zwolnienia jej przez Sąd od nieistniejącego obowiązku ich ponoszenia jest bezzasadne. Sąd nie może zwolnić strony od obowiązku, który na niej w ogóle nie ciąży.
W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sadu Administracyjnego na to postanowienie skarżąca domagała się połączenia spraw o sygnaturach akt III SA/Lu 793/12, III SA/Lu 757/12 i III SA/Lu 758/12 toczących się w WSA w L. z jej skarg. Zdaniem wnoszącej zażalenie, wypłata przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wstrzymanych dopłat za lata 2007 i 2008 umożliwi skarżącej opłacenie zaległych i bieżących składek na ubezpieczenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W literaturze przedmiotu podnosi się, że ustawodawca przyjmując katalog ustawowych zwolnień od kosztów sądowych w art. 239 p.p.s.a. miał na uwadze charakter wymienionych w nim spraw, które związane są z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych strony (zob. M. Niezgódka-Medek, (w:) S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 229).
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych - a do tych zalicza się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników - są z mocy ustawy zwolnione od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.). Pogląd ten został utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 16 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 226/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że analiza przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 ze zm.) wskazuje, iż ten akt prawny należy zaliczyć do systemu ubezpieczeń społecznych, o których mowa m. in. w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) zwłaszcza, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników stosuje się odpowiednio (art. 52 ust.
1) przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższych przepisów skarżąca jest zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. i nie ma obowiązku uiszczać tych kosztów w rozpoznawanej sprawie.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjmując, że skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie wydał jednak rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy, do czego nie był uprawniony z uwagi na brak przedmiotu sprawy, jakim na obecnym etapie postępowania było przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji nie mógł odmówić zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zgodnie z jej wnioskiem, gdyż obowiązek taki nie ciąży na skarżącej w rozpoznawanej sprawie z mocy ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny na obecnym etapie postępowania oceniał zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia wydanego w sprawie o sygnaturze akt III SA/Lu 793/12, nie mógł natomiast rozpoznać wniosku skarżącej o połączenie tej sprawy z innymi sprawami toczącymi się w WSA w L. z jej skarg.
Z powyższych względów na podstawie art. 189 w związku z art. 161 § 1 pkt 3 i art. 197 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. i umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.