Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 9 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 353/07 odrzucił złożony przez W. T. wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] stycznia 2007, nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
Na powyższe postanowienie W. T. wniósł skargę kasacyjną, którą sporządził osobiście z uwagi na okoliczność, iż wyznaczony z urzędu radca prawny uznał, że nie ma podstaw do wniesienia w niniejszej sprawie środka zaskarżenia.
Postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odrzucił skargę kasacyjną W. T. z uwagi na dyspozycję przepisu art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w związku z art. 175 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została sporządzona osobiście przez skarżącego, a zatem nie został spełniony wymóg przymusu adwokackiego. W ocenie Sądu, wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika nie zamyka i nie ogranicza drogi do sądu lecz jest związany z wysokimi wymaganiami formalnymi stawianymi skardze kasacyjnej, których niezachowanie grozi jej odrzuceniem bez merytorycznego rozpoznania.
Sporządzonym osobiście zażaleniem W. T. zaskarżył powyższe orzeczenie i wniósł o jego zmianę, ewentualnie uchylenie oraz o przyjęcie do rozpoznania jego skargi kasacyjnej. Ponadto skarżący wniósł o zwrócenie się Sądu II instancji do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o to, czy art. 175 p.p.s.a. jest sprzeczny ze wskazanymi w zażaleniu przepisami Konstytucji RP oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. odrzucił powyższe zażalenie. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z treścią art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Ponieważ niniejsze zażalenie zostało sporządzone osobiście przez skarżącego, Sąd I instancji uznał, że nie został spełniony jeden z formalnych wymogów, tj. obowiązek sporządzenia go przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarówno w odniesieniu do uprzednio wniesionej skargi kasacyjnej, jak i zażalenia na postanowienie o jej odrzuceniu, konieczne jest przestrzeganie zachowania przymusu adwokackiego w zakresie sporządzenia tych środków zaskarżenia.
Na powyższe postanowienie W. T. wniósł zażalenie domagając się zmiany (ewentualnie uchylenia) zaskarżonego postanowienia i przyjęcia do rozpoznania odrzuconego zażalenia z dnia [...] października 2007 r. oraz zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym czy art. 175 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. są sprzeczne z powołanymi w zażaleniu przepisami Konstytucji RP oraz Konwencji.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
- 1) naruszenie art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez pozbawienie skarżącego prawa do sądu i prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego;
- 2) sprzeczność art. 175 p.p.s.a. i art. 194 § 4 p.p.s.a. z powołanymi powyżej przepisami Konstytucji i Konwencji;
- 3) błędną interpretację przepisów i sprzeczności w treści zaskarżonego postanowienia;
- 4) wydanie zaskarżonego postanowienia przez osobę nieuprawnioną.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wnosząc odrzucone zażalenie postąpił zgodnie z pouczeniem załączonym do postanowienia z dnia [...] października 2007 r. Ponieważ w pouczeniu tym brakowało informacji czy zażalenie powinien sporządzić adwokat lub radca prawny, W. T. sporządził środek zaskarżenia osobiście. Zdaniem skarżącego, brak pouczenia lub mylne pouczenie nie może wywoływać ujemnych skutków procesowych dla uczestnika postępowania.
Ponadto podniesiono również, że pełnomocnik odmawiając sporządzenia środków odwoławczych działał na niekorzyść skarżącego, a zatem instytucja pełnomocnika z urzędu jest fikcją w realiach polskiego wymiaru sprawiedliwości.
W ocenie strony skarżącej, zaskarżone postanowienie zostało wydane przez nieuprawnioną osobę, gdyż naruszono fundamentalną zasadę, zgodnie z którą nie można być sędzią we własnej sprawie. Rażącym naruszeniem zasady bezstronności sądu było zatem odrzucenie przez asesor D.O. zażalenia, które dotyczyło postanowienia uprzednio również przez nią wydanego. Skarżący powołał się ponadto na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym uznano, iż wydawanie orzeczeń przez asesorów jest sprzeczne z Konstytucją RP. W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie zostało wydane właśnie przez asesora, co zdaniem W. T., nie było zgodne z Konstytucją RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Podstawowy problem w sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości dokonanego przez Sąd I instancji odrzucenia zażalenia poprzez uznanie, że zostało ono sporządzone przez osobę nieuprawnioną.
Na wstępie należy stwierdzić, że co do zasady w postępowaniu zażaleniowym nie obowiązuje przymus zastępstwa. Jedynie zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej powinno być sporządzone z zastosowaniem reguł ustanowionych w art. 175 p.p.s.a. Stosownie do art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, zaś w sprawach obowiązków podatkowych może być ono sporządzone przez doradcę podatkowego, a w sprawach własności przemysłowej przez rzecznika patentowego. Powołany przepis opiera się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanemu podmiotowi zapewni zażaleniu odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
W niniejszej sprawie zażalenie z dnia [...] października 2007 r. wniesione zostało na postanowienie, którym Sąd I instancji odrzucił środek prawny w postaci skargi kasacyjnej z powodu jej osobistego sporządzenia przez skarżącego. W sytuacji, gdy dyspozycja art. 194 § 4 p.p.s.a. wymaga sporządzenia zażalenia w tym zakresie również przez profesjonalnego pełnomocnika, wniesiony środek zaskarżenia, sporządzony wbrew wymogowi określonemu we wskazanym przepisie, trzeba było uznać za niedopuszczalny i jako taki odrzucić. Należy zatem stwierdzić, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia [...] listopada 2007 r. nie narusza obowiązujących przepisów prawa.
Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, na którą powołano się w rozpatrywanym zażaleniu, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało sporządzone przez W. T. osobiście z powodu braku pouczenia o przymusie adwokackim, związanym ze złożeniem przedmiotowego środka zaskarżenia. Nie można bowiem pomijać, iż w rozpoznawanej sprawie skarżący miał ustanowionego z urzędu pełnomocnika profesjonalnego. Doręczanie pism pełnomocnikom wykwalifikowanym, reprezentującym stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym, następuje bez pouczenia, z uwagi na posiadaną przez nich wiedzę merytoryczną oraz wymagany od nich profesjonalizm działania. Z treści zarządzenia z dnia [...] października 2007 r. wynika z kolei, że doręczenie W. T. odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej wraz z pouczeniem o przysługującym od niego zażaleniu nastąpiło jedynie w celu informacyjnym. Podejmowanie zaś wszelkich działań w postępowaniu przed sądem kasacyjnym, mających na celu ochronę sytuacji prawnej skarżącego, należało do kompetencji pełnomocnika wyznaczonego z urzędu na skutek pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W świetle przedstawionych okoliczności sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że niedopełnienie warunku wynikającego z art. 194 § 4 p.p.s.a. powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest brakiem nieusuwalnym powodującym odrzucenie zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przedmiotem jego oceny była wyłącznie ocena prawidłowości zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji. Zatem pozostałe kwestie podnoszone przez skarżącego w zażaleniu, a związane z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w kwestii zgodności art. 175 p.p.s.a. z ustawą zasadniczą oraz Konwencją o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności, nie mogły być rozpoznane w niniejszej sprawie.
Podniesiona przez skarżącego kwestia orzekania w niniejszej sprawie przez asesora sądowego również nie stanowi uchybienia, na skutek którego można by uznać, że postanowienie wydała osoba nieuprawniona. Przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, o którym w zażaleniu wspomniał W. T., były przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), zwanej dalej u.s.p. kształtujące instytucję asesora sądowego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06 (OTK-A 2007, Nr 9, poz. 108 - w druku) stwierdził, że art. 135 § 1 powołanej ustawy, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że "stwierdzenie niekonstytucyjności art. 135 § 1 u.s.p. oznacza, że nie podlega kompetencji Ministra Sprawiedliwości powierzanie asesorom sądowym wykonywania czynności sędziowskich.
Asesorzy, którym Minister Sprawiedliwości powierzył wykonywanie czynności sędziowskich, nie będą mieli w swych kompetencjach wykonywania tych czynności. Sprawy zawisłe przed sądami rejonowymi nie będą mogły być rozpoznawane z udziałem asesorów i muszą zostać przejęte przez obecnie zatrudnionych sędziów". Z tego też względu Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 135 § 1 u.s.p. traci moc obowiązującą z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że do czasu utraty mocy obowiązującej art. 135 ust. 1 u.s.p. należy stosować przepisy dotychczasowe. W wyniku promulgacji orzeczenia Trybunału, po upływie osiemnastomiesięcznego terminu odroczenia, w wypadku braku zmiany przez ustawodawcę zakwestionowanej normy - niniejszy wyrok doprowadzi do eliminacji niekonstytucyjnego przepisu z systemu prawa. Do tego czasu rozstrzygnięcia wydawane przez asesorów są - z konstytucyjnego punktu widzenia dopuszczalne."
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wprawdzie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczy unormowań, które kształtują instytucję asesora sądu powszechnego, jednakże z uwagi na podobieństwo regulacji, stanowisko wyrażone w powołanym wyroku Trybunału należy odnieść do instytucji asesora w ujęciu ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Uwzględnienia w szczególności wymaga stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, że nawet stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisu przyznającego kompetencję do powierzania asesorowi sądowemu pełnienia czynności sędziowskich na czas oznaczony, nie może stanowić podstawy do kwestionowania udziału asesora w wydawaniu wyroków w okresie obowiązywania niekonstytucyjnego przepisu. W związku z tym, udział asesora sądowego nie powinien być traktowany jako sprzeczny z przepisami prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.