Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z 3 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 29/13 odmówił Federacji Pracodawców [...] w L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na informację Zarządu Województwa [...] z [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że art. 6 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. Nr 55 poz. 235 ze zm.) stanowi, iż majątek związków pracodawców, ich federacji i konfederacji powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, z własnej działalności i dochodów z majątków organizacji. Dodatkowo, Federacja ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności służy realizacji celów statutowych. Jednocześnie Sąd podkreślił, że skarżąca organizacja chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że chociaż strona skarżąca jest organizacją non profit, to nie zwalnia to jej automatycznie od obowiązku zapewnienia środków na swą działalność, chociażby w drodze obowiązkowych składek. Powołując się na okoliczność nieregularnego opłacania przez swoich członków składek, skarżąca organizacja nie uprawdopodobniła, iż podejmowała jakiekolwiek działania do zmiany tej sytuacji. Zaniechanie pobierania składek czy pozyskiwania innych form gromadzenia majątku, w ocenie Sądu, prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa.
Ponadto Sąd stwierdził, że konieczność spłacania zobowiązań wobec bieżących i zaległych kontrahentów nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
Analizując natomiast przedłożone w sprawie dokumenty Sąd wskazał, że przychody wnioskodawcy za rok 2012 wyniosły 859 036,18 zł i składały się na nie składki członkowskie w kwocie 73 520 zł oraz środki przekazane Federacji z tytułu dotacji na realizację ściśle określonych programów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego w kwocie 785 516,18 zł. Ponadto, w przychodach z działalności statutowej występują przychody z tytułu promocji, które w 2011 r. wyniosły 15 300 zł. Dodatkowo Sąd wskazał, że zgodnie z bilansem za rok 2011 Federacja uzyskała zysk w wysokości 76 698,96 zł. Z informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego wynika także, że wnioskodawca nie posiada zobowiązań długoterminowych, lecz jedynie zobowiązania krótkoterminowe z terminem spłaty do 1 roku. Jednocześnie z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że strona skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi w łącznej kwocie 24 394,62 zł.
Reasumując Sąd stwierdził, że wnioskodawca ostatni rok obrotowy zakończył zyskiem i nadal osiąga przychody ze składek wpłacanych przez członków Federacji. Nadto posiada środki finansowe na rachunku bankowym, które może przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania w sprawie.
W zażaleniu (błędnie nazwanym odwołaniem) Federacja Pracodawców [...] w L. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych.
Postanowieniu zarzuciła:
- 1) nieuwzględnienie, że pozostałe środki na koncie skarżącego wynikają ze składek członkowskich, które mają na celu zaspokoić bieżące potrzeby skarżącego, jak czynsz najmu, wypłata wynagrodzeń pracowników;
- 2) uznanie, że skarżąca nie zasługuje na pomoc w postaci choćby częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu i opłat sądowych, w sytuacji, gdy środki znajdujące się na koncie Federacji przeznaczone są na wynagrodzenia i ubezpieczenia społeczne pracowników, podlegające szczególnej ochronie oraz na czynsz najmu lokalu, w którym skarżąca ma siedzibę, w sytuacji gdy wydatek związany z opłatą sądową jest szczególnym wydatkiem, którego nie można było przewidzieć w budżecie Federacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: ppsa), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem ciężar dowodu co do wykazania okoliczności, w tym przypadku braku dostatecznych środków uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Wskazać należy, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że skarżąca mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. To, że Państwo gwarantuje prawo do zrzeszania się obywateli nie jest jednoznaczne z tym, że to Państwo winno zagwarantować funkcjonowanie organizacji społecznych poprzez ich obligatoryjne dofinansowanie. Państwo w istocie ma jedynie umożliwić pomoc w zakresie m.in. zwolnienia od kosztów sądowych i przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi taką ewentualność przewidują. Jednakże skarżąca nie może być w uprzywilejowanej sytuacji względem innych podmiotów prowadzących spory sądowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoich rozważaniach ujął wszystkie informacje przedstawione przez stronę i prawidłowo uznał, że na dzień złożenia wniosku skarżąca dysponowała środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym bardziej, że na koszty sądowe postępowania, na obecnym jego etapie, składa się wpis sądowy od skargi wynoszący 200 zł, zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).
Na marginesie dodać należy, że istnieje możliwość ponownego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.