Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 703/13 odmówił S. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego kolegium odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
I
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że S. D. nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przytoczone we wniosku okoliczności oraz przedstawione dokumenty powinny bezsprzecznie wykazywać, iż występujący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do uwzględnienia złożonego wniosku. W ocenie Sądu, zgromadzone materiały obrazują sytuację majątkową skarżącego na poziomie, który nie kwalifikuje się do przyznania pomocy w postaci ustanowienia adwokata. WSA wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i nieletnią córką. Stałe wynagrodzenie małżonki skarżącego za pracę w O. w średniej wysokości miesięcznej wynosi 2.921,11 zł. Strona jest ponadto właścicielem mieszkania o pow. 42 m2, działki o pow. 1.018 m2, garażu o pow. 22 m2, autobusu o wartości 20.000 zł oraz samochodu osobowego o wartości 14.000 zł. Sąd I instancji podniósł również, że S. D. dysponuje oszczędnościami w kwocie 200.000 zł. Zdaniem WSA, o konieczności przyznania wnioskowanego prawa pomocy nie może przesądzać niepozyskiwanie przez stronę stałych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w jej aktualnej sytuacji finansowej, w której nie tylko nie ma zadłużenia, lecz posiada oszczędności w wysokości 200.000 zł.
II
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. D., wnosząc o jego uchylenie i zmianę.
W uzasadnieniu podniósł, że w aktualnej sytuacji nie jest w stanie ustanowić adwokata reprezentującego go przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Skarżący stwierdził, że obecnie jego firma przynosi straty finansowe, zaś zgromadzone na koncie oszczędności stanowią konieczne zabezpieczenie finansowe, wymagane ustawą o transporcie drogowym w zakresie przewozu osób. Zdaniem strony wnoszącej zażalenie, nieruchomości wchodzące w skład majątku również nie mogą zostać spieniężone w celu pokrycia kosztów adwokata. Wskazał nadto, że wynagrodzenie uzyskiwane przez małżonkę przeznaczane jest na bieżące utrzymanie rodziny.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły ustawowe przesłanki przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku.
Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Wnioskujący ma zatem przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną. Rodzina skarżącego uzyskuje stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę jego żony. Ponadto zauważyć wypada, że posiadany rachunek bankowy jest dodatkowo zasilany wpłatami we wpłatomacie oraz wpłatami gotówkowymi w kasie w znacznych kwotach, których źródło pochodzenia nie jest znane sądowi i nie zostało przez skarżącego wykazane. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy rodzina skarżącego osiąga przychody oraz uzyskuje dodatkowe wpływy na konta, niemożność pokrycia kosztów zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika nie została w żaden sposób udokumentowana. Ponadto pomimo twierdzenia skarżącego, że prowadzona przez niego działalność przynosi aktualnie straty, okoliczność ta nie została w zasadzie w żaden sposób wykazana.
Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawcę, zdaniem NSA, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Przedstawione miesięczne wydatki (karta akt sądowych – nr 55) nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem rodziny, znacznie przewyższając podane przez skarżącego wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/08, Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. Z treści wniosku S. D. oraz złożonych przez niego materiałów dowodowych wynika, że posiada on dosyć stabilną sytuację finansową, umożliwiającą mu poniesienie kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym, co zaś pozwala twierdzić, że ustanowienie pełnomocnika nie przekracza jego możliwości finansowych.
Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącego konieczność spłaty kredytu, opłaty za korzystanie z przystanków, czy też czynsz dzierżawny do wykonywanej działalności i opłaty z nim związane. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.