Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 239/14, odmówił B. D. G. Spółce z o.o. w B. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatu do gier poza kasynem gry.
I
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 50.000,00 zł oraz środki trwałe o wartości 37.430,93 zł. Stwierdziła również, ze posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo wynosi 0 zł. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że przychód spółki w 2012 r. wyniósł 533.497,61 zł, do sierpnia 2013 r. – 405.107,24 zł, zaś poniesiona strata wyniosła 23.081 zł. Sąd wskazał ponadto, że zamiast zbiorczego wyciągu spółka przedłożyła zapis operacji finansowych z kilku dni 2013 r., z których wynika m.in., że suma blokad wynosiła na koniec maja 2013 r. 24.360 zł. Z przedstawionej przez skarżącą deklaracji podatkowej CIT – 8 wynika, że w roku 2013 spółka uzyskała z tytułu prowadzonej działalności przychód w wysokości 910.880,85 zł i poniosła stratę w kwocie 72.306,97 zł.
Sąd uznał, że strata, na którą powoływała się skarżąca jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania zerowego salda na jednym z kont bankowych. WSA zauważył, że wskazany rachunek bankowy uległ zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym, co z kolei oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia. Brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku, przy jednoczesnym wykazaniu przez skarżącą znaczących przychodów wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego. W konkluzji Sąd stwierdził, że zestawienie danych rachunkowych z kwotą 400 zł tytułem wpisu od skargi oraz z ewentualnymi dalszymi kosztami postępowania sądowego, pozwala na przyjęcie założenia, iż koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych spółki.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.
Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
II
W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
- I. obrazę przepisu prawa procesowego mającą wpływ na treść orzeczenia, tj.:
- - art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść samodzielnie pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku;
- II. obrazę przepisu prawa materialnego, tj.:
- - art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy wskazane artykuły stanowią, że skarżący ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podczas gdy mocą zaskarżonego postanowienia odmawia się skarżącej prawa do rozpatrzenia sprawy przez sąd administracyjny, pomimo istnienia przesłanek do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W uzasadnieniu zażalenia spółka wyjaśniła, że nie miała sposobności zgromadzenia dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Podniosła, że sytuacja finansowa spółki uległa znacznemu pogorszeniu wskutek wszczęcia dużej liczby postępowań administracyjnych przeciwko niej oraz nałożenia na spółkę wysokich kar pieniężnych. Doszło zatem do kumulacji kosztów sądowych, których konieczności uiszczenia skarżąca nie mogła przewidzieć.
Zdaniem spółki, jej kondycja finansowa nie może być oceniana na podstawie pobieżnej oceny danych liczbowych, które w żaden sposób nie odzwierciedlają prawdziwej sytuacji finansowej podmiotu. Wskazała także, że ponoszone dotychczas w pełnej wysokości koszty procesów doprowadziły spółkę do zubożenia, którego konsekwencją może być zakończenie działalności.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że pomimo wykazywanych strat, spółka jest w stanie opłacić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 400 zł.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.