Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1651/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. P. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] września 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała przesłanka przywrócenia terminu polegająca na uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi. Sąd nie podzielił argumentów skarżącego zawartych we wniosku o przywrócenie terminu, w którym A. P. wskazał, że nie wiedział o fakcie wysłania do niego decyzji z dnia [...] września 2009 r., zakwestionował uznanie przesyłki z decyzją za doręczoną w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako: k.p.a.) oraz stwierdził, iż z treścią decyzji zapoznał się w dniu 27 listopada 2009 r., kiedy to jego żona odebrała kserokopię decyzji i dopiero od tego dnia mógł przystąpić do sporządzenia skargi do sądu, która ostatecznie została wniesiona w dniu 1 grudnia 2009 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż przesyłka z zaskarżoną decyzją była awizowana w dniu 1 października 2009 r. z powodu niezastania adresata, a następnie powtórnie awizowano ją w dniu 8 października 2009 r., po czym, wobec braku odbioru, przesyłka została zwrócona do organu z dniem 16 października 2009 r. Ponadto, w wyniku reklamacji przesyłki organ ustalił, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym umieszczono w skrzynce przydrożnej.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ administracji miał wobec tego podstawy do przyjęcia na podstawie art. 44 k.p.a., że decyzja została uznana za doręczoną skarżącemu w dniu 15 października 2009 r. (to jest 7 dni od drugiego awizo), zaś termin do wniesienia skargi upłynął z dniem 16 listopada 2009 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił ponadto, że w dniu 12 października 2009 r. skarżący osobiście odebrał postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] października 2009 r., nr [...], o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w treści zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że wówczas skarżący dowiedział się o istnieniu zaskarżonej decyzji, a mimo to nie dochował należytej staranności i nie zainteresował się wtedy kwestią odbioru tejże decyzji (która do 15 października 2009 r. znajdowała się w urzędzie pocztowym). Nie ma zatem podstaw do przyjęcia braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do złożenia skargi, co wyklucza przywrócenie tego terminu.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. P., wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przywrócenie terminu do złożenia skargi, względnie – uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także przyznanie skarżącemu od organu administracji kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 87 § 2 i art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.). Wskazał, że we wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodobnił, iż nie otrzymał zawiadomienia Poczty i że pismo organu zawierające zaskarżoną decyzję nie zostało mu doręczone, ani nie został powiadomiony (w skrzynce pocztowej, ani na drzwiach mieszkania, ani w inny widoczny sposób) o pozostawieniu tej przesyłki w Urzędzie Pocztowym.
Podniósł, że prowadzi przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddział w C. także inne sprawy administracyjne, a zatem nie mógł się spodziewać, iż postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej dotyczy decyzji z dnia [...] września 2009 r., tym bardziej, że numer postanowienia nie odpowiada numerowi zaskarżonej decyzji. Ze wspomnianego postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki nie wynika w sposób wyraźny i czytelny, że dotyczy ono zaskarżonej decyzji. Z postanowienia tego nie wynika także, iż decyzja z dnia [...] września 2009 r. została wysłana do skarżącego oraz że jest ona do odbioru w miejscowym Urzędzie Pocztowym. Brak możliwości wydedukowania tych wiadomości ze wspomnianego postanowienia czyni nietrafnym zarzut niedochowania przez skarżącego należytej staranności w odbiorze korespondencji. Doręczenia korespondencji nie można domniemywać, zaś ze zwrotnego potwierdzenia odbioru nie wynika, w jaki sposób adresat (czyli skarżący) został powiadomiony o możliwości odbioru korespondencji, w szczególności że pozostawiono zawiadomienie o miejscu i terminie odbioru decyzji z dnia [...] września 2009 r. Istnieją zatem uzasadnione wątpliwości, czy decyzja ta została prawidłowo doręczona skarżącemu i czy można było zastosować art. 44 k.p.a., a tym samym ocena zawinienia skarżącego przy odbieraniu przesyłki, która miała dotyczyć decyzji z dnia [...] września 2009 r. wyrażona w zaskarżonym postanowieniu jest niewłaściwa i krzywdząca dla skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie ocena, czy uchybienie terminu nie było zawinione powinna być poprzedzona ustaleniem, czy decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2009 r. została prawidłowo doręczona stronie postępowania administracyjnego – A. P. Gdyby okazało się, że doręczenie nie było prawidłowe, bieg terminu do wniesienia skargi, zależnie od dalszych ustaleń, albo nie rozpocząłby się w chwili jej wniesienia, albo też skarga byłaby wniesiona w terminie liczonym od dnia wskazanego przez stronę jako data dotarcia zaskarżonej decyzji do jego rąk. W obu przypadkach zachodziłyby przeszkody do merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu.
Zgodnie z art. 39 k.p.a. organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. W przedmiotowej sprawie organ administracji doręczenie przesyłki zawierającej decyzję z dnia [...] września 2009 r. powierzył poczcie. Artykuł 42 § 1 k.p.a. stanowi, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub w miejscu pracy. Z kolei art. 43 k.p.a w zdaniu pierwszym stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Skoro z akt sprawy wynika, że adresata nie zastano, zaś brak jest informacji, aby ktokolwiek z kręgu osób określonych w art. 43 k.p.a. podjął się oddania przesyłki adresatowi, to właściwym do doręczenia przesyłki był tryb określony w art. 44 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez pocztę (art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a.), zaś zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.).
W przypadku niepodjęcia przesyłki we wspomnianym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, w którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgromadzone w aktach administracyjnych dokumenty, w szczególności adresowana do skarżącego koperta z zaskarżoną decyzją wraz ze zwrotnym poświadczeniem odbioru oraz pismo Urzędu Pocztowego Z. z dnia 12 listopada 2009 r. stanowiące odpowiedź na prośbę organu odwoławczego o weryfikację poprawności awizowania wspomnianej przesyłki zawierającej zaskarżaną decyzję, wskazują, że przy doręczaniu decyzji z dnia [...] września 2009 r. prawidłowo zastosowany został tryb określony w art. 44 k.p.a. Wobec niezastania adresata w dniu 1 października 2009 r. przesyłka została awizowana, o czym świadczy znajdująca się na kopercie notatka listonosza "awizo 01.10.09 Adresata nie zastano" oraz podpis. Wobec niepodjęcia przesyłki, została ona powtórnie awizowana w dniu 8 października 2009 r., o czym świadczy umieszczona na kopercie pieczęć "Awizowano powtórnie" z odręcznie wpisaną datą "08.10" oraz podpisem.
Ze wspomnianego pisma Urzędu Pocztowego Z. wynika, że zarówno po pierwszym, jak i po drugim awizowaniu zawiadomienie o tej czynności wrzucono do skrzynki przydrożnej. Na kopercie widnieje również pieczęć "Zwrot. Nie podjęto w terminie" oraz pieczęć placówki pocztowej w Z. opatrzona datą 16 października 2009 r. W świetle powyższych uwag stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa została skutecznie doręczona na adres strony postępowania administracyjnego. Doręczenie to oparte jest na domniemaniu, że pismo dotarło do adresata i że w ten sposób doręczenie dokonane zostało prawidłowo. Domniemanie to jest domniemaniem usuwalnym i może zostać obalone przeciwdowodem. W przedmiotowej sprawie skarżący takiego dowodu nie przedstawił.
Nie można przyjąć za dowód obalający przedmiotowe domniemanie oświadczenia skarżącego, że nie otrzymał zawiadomienia o pozostawieniu przedmiotowej przesyłki w placówce pocztowej w sytuacji, gdy strona nie przedstawiła żadnych okoliczności uprawdopodabiających ten fakt (np. wskazujących na zniszczenie skrzynki pocztowej, w której miały zostać umieszczone awiza, czy też wskazujących na kradzieże korespondencji ze skrzynki), zaś organ administracji po zwróceniu się z prośbą do Urzędu Pocztowego w Z. o weryfikację poprawności awizowania przedmiotowej przesyłki z decyzją uzyskał informację, że zawiadomienia o możliwości odbioru przedmiotowej przesyłki w placówce pocztowej zostały umieszczone w przydrożnej skrzynce pocztowej. Domniemania doręczenia nie podważa także zarzut, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przedmiotowej przesyłki nie wynika, że pozostawiono zawiadomienie o miejscu i terminie odbioru zaskarżonej decyzji.
Fakt podwójnego awizowania przesyłki wynika z zawartych na kopercie adnotacji listonosza, zaś przepisy k.p.a. nie wymagają, aby na zwrotnym potwierdzeniu odbioru umieszczona była informacja o miejscu i terminie odbioru przesyłki. Przepisy określają jedynie, że tego rodzaju informacje muszą znaleźć się na tzw. awizo.
Następny problem w sprawie sprowadza się do oceny, czy podnoszone przez stronę okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu należy zaliczyć do tych, o których mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Przepis ten w zdaniu pierwszym stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.
Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
W tej sytuacji podnoszony przez skarżącego argument, że z uwagi na prowadzenie przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa także innych spraw A. P. nie mógł się spodziewać, iż odebrane przez niego postanowienie organu odwoławczego o sprostowaniu oczywistej omyłki dotyczy decyzji w sprawie renty strukturalnej – nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi. Nie jest to bowiem okoliczność obiektywna, lecz uzależniona od strony, a więc subiektywna.
Z powyższych względów, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.
PG