Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1882/11 odmówił H. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Sąd I instancji stwierdził bowiem, że przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania stronie tego prawa. Skarżący nie wykonał wystosowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) wezwania do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie wymienionych w piśmie dokumentów. Odnosząc się do wezwania o nadesłanie informacji o stanie finansów skarżący powołał się na swoje "złe doświadczenia" dotyczące innej sprawy sądowej, w trakcie której wykonując zarządzenie Sądu przedstawił swoją sytuację finansową. Oświadczenie złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Brak dodatkowych informacji uniemożliwił porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.
Również w sprzeciwie skarżący nie uzupełnił informacji umożliwiających Sądowi dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący wyraził jedynie swoje niezadowolenie z przebiegu postępowania administracyjnego i sądowego.
Niezależnie od niewykonania wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz informacji Sąd I instancji zauważył, że skarżący wykazał na formularzu PPF, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 5,21 ha stanowiącą gospodarstwo rolne oraz dwa mieszkania. Nie można więc stwierdzić, że skarżący nie posiada źródła utrzymania i nie posiada majątku.
Ponadto Sąd I instancji wyjaśnił, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku skarżącego, aby obciążyć go kosztem przygotowania zażalenia na postanowienie Sądu przez adwokata ustanowionego z urzędu.
H. D. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w W. z dnia 23 października 2012 r. W uzasadnieniu Skarżący wyraził swoje niezadowolenie z przebiegu postępowania administracyjnego i sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną.
W świetle powołanego przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący jest właścicielem 1/3 domu o powierzchni 310 m.kw., mieszkania o powierzchni 53 m.kw. – do kapitalnego remontu, nieruchomości rolnej o powierzchni 5,21 ha, mieszkania o powierzchni 54,5 m.kw. – do kapitalnego remontu oraz ciągnika z 1987 r. W rubryce 7.2.1. formularza PPF posiadane zasoby pieniężne wnioskodawca powołał się na ustawę o ochronie danych osobowych. Ze względu bowiem na niewystarczające dane zawarte we wniosku o przyznanie mu prawa pomocy, Sąd I instancji wezwał skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do przesłania dokumentów lub podania stosownych informacji odnoszących się do jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej (k. 60-62 akt WSA).
W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżący posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Wezwany z tego obowiązku nie wywiązał się. W piśmie z dnia [...] marca 2012 r. (nadanym [...] kwietnia 2012 r.) powołał się bowiem, na swoje "złe doświadczenia" dotyczące innej sprawy sądowej, w trakcie której wykonując zarządzenie Sądu przedstawił swoją sytuację finansową. Ponadto wskazał, że ewentualne wykonanie wezwania będzie skutkować koniecznością ponoszenia kolejnych wydatków.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji, powołującego się na ugruntowany pogląd, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy jak wywodził Sąd I instancji została przedstawiona zbyt ogólnie, nie poparta rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującymi wyjaśnieniami. Z uwagi na fakt nieprzedstawienia żądanych, czy jakichkolwiek zaświadczeń i dokumentów brak było przekonywujących podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja skarżącego istotnie wypełniała przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Samo natomiast wyrażenie przez skarżącego w zażaleniu przekonania, że zachodzą podstawy do zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, jest, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niewystarczające do zakwestionowania oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy, jakiej dokonał w sprawie Sąd I instancji.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W świetle powyższych stwierdzeń Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił jako pozbawione uzasadnionych podstaw na mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.