Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1204/12, odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. w przedmiocie płatności obszarowych.
R. P. (dalej: skarżący, wnioskodawca) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Skarżący nie wskazał we wniosku ani źródła ani wysokości przychodu. Nie ujawnił także kosztów własnego utrzymania koniecznego oraz źródła finansowania tych kosztów. W uzasadnieniu żądania podał natomiast, że wniosek jest zasadny, gdyż strona przeciwna swoim bezprawnym postępowaniem doprowadziła go do biedy, ubóstwa i bezdomności.
Zarządzeniem referendarza z dnia [...] marca 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez złożenie wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów i pisemnych oświadczeń. W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r. skarżący poinformował, że obecnie nie posiada żadnych źródeł dochodu. Działalności gospodarczej nie prowadzi, a jego dłużnicy uchylają się od zapłaty należności. Wnioskodawca oświadczył, że toczą się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, lecz żadnych dokumentów nie może przedłożyć, bo są one w posiadaniu organów egzekucyjnych.
Postanowieniem z dnia 2 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem.
Sąd I instancji podkreślił, że z przedłożonego oświadczenia wnioskodawcy o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynikało, że nie została przez niego należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna. Dane te w istocie nie pozwalały na ocenę, czy zasoby materialne wnioskodawcy wystarczają tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznego utrzymania siebie i rodziny, czy też dysponuje on zasobami w rozmiarze pozwalającym na pokrycie kosztów sądowych. Oświadczenie majątkowe wnioskodawcy zawarte w formularzu nie odpowiadało wymogom przepisu art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Wniosek skarżącego nie zawierał pełnej informacji umożliwiającej ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
Z tych też powodów wnioskodawca został wezwany o uzupełnienie danych zwartych w formularzu poprzez podanie szczegółowych informacji i udokumentowanie swojej sytuacji materialnej, a sposób uzupełnienia wniosku został wyczerpująco określony w przedmiotowym wezwaniu. W piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r. wnioskodawca powołał się na brak jakichkolwiek środków finansowych i majątku.
W ocenie Sądu I instancji oświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie stanowiło wystarczającego wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek uzasadnienia podnoszonych twierdzeń konkretnymi okolicznościami, oświadczeniami, a także poparcie ich w miarę możliwości dokumentami źródłowymi. Złożone przez skarżącego oświadczenia uniemożliwiły Sądowi I instancji ocenę, czy zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tzn. iż nie był on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego.
Na powyższe postanowienie R. P. złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości jako "niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym". Wniósł także ponownie o zwolnienie od kosztów i opłat sądowych w całości, gdyż jako osoba bezrobotna i utrzymująca się z żebractwa nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie takie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, bądź też budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd I instancji, wzywając skarżącego w zarządzeniu z dnia 29 marca 2013 r. (k. 29 akt administracyjnych) o uzupełnienie oświadczeń majątkowych. Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało, jakich informacji oczekiwał Sąd I instancji i jakie dokumenty na te okoliczności miały zostać przedstawione. Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu, bowiem nie przedstawił żadnych wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów. Natomiast przedstawione przez skarżącego w piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r. informacje były niewystarczające do oceny czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Taki stan sprawy powoduje, że skarżący pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych.
Ponadto od przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawca uchylił się również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzając jedynie, że zaskarżone postanowienie jest "niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym". To lakoniczne stwierdzenie, z którego de facto nic nie wynika nie usprawiedliwia zażalenia.
Konkludując Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz radcy prawnego przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Zasadnie oceniono, że skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Od przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawca uchylił się również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzając jedynie, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. To lakoniczne stwierdzenie, z którego de facto nic nie wynika nie usprawiedliwia zażalenia.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji