Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wr 698/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., odmówił C.P. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu sądowego od skargi.
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z 4 kwietnia 2008 r. WSA w W. odmówił C.P. przyznania prawa pomocy.
W ponownym wniosku z 4 sierpnia 2008 r. wskazał on, że nie osiąga dochodów z wykonywanej na rzecz spółki z o.o. pracy, z prowadzonej działalności gospodarczej, ani z nieruchomości. Twierdził, że nie posiada oszczędności jak i że przeciwko niemu prowadzone są liczne egzekucje komornicze. Jako źródło utrzymania wskazał "nieregularne źródła osobowe", co - jak podał - wystarcza mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podał, że jedynym posiadanym przez niego składnikiem majątkowym jest dom o pow. 300 m2, znajdujący się na działce o pow. 1245 m2. Wezwany do wykazania, że od rozpoznania poprzedniego wniosku w tym przedmiocie zmieniła się jego sytuacja finansowa i majątkowa w piśmie z dnia 5 września 2008 r. stwierdził ponadto, że nie posiada osobistych rachunków bankowych, a firmowe konto zostało zajęte przez komornika. Oświadczył również, że dom zamierza sprzedać i w tym celu podpisał około dziesięciu umów z agencjami nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 19 września 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia wydanego przez referendarza skarżący stwierdził, że to Sąd powinien wystąpić do komornika, urzędu skarbowego, czy banku w celu uzyskania informacji o jego stanie majątkowym i weryfikacji podanych przez niego danych.
WSA w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej p.p.s.a.) - wywiódł, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, zatem to wnioskodawca powinien wykazać istnienie okoliczności uzasadniających zgłoszone żądanie. W ocenie Sądu tymczasem skarżący nie wskazał z jakich środków się utrzymuje, nie przedstawił dokumentacji finansowej dotyczącej prowadzonej działalności gospodarczej ani żadnych dowodów na poparcie prawdziwości twierdzeń co do swej trudnej sytuacji finansowej.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia WSA za wątpliwe uznał wyjaśnienia skarżącego co do jego sytuacji majątkowej, skoro z jednej strony twierdził, że nie uzyskuje żadnych dochodów a drugiej strony podawał, że samodzielnie ponosi koszty utrzymania domu o pow. 300 m2 położonego w W. oraz koszty własnego utrzymania. Sąd zwrócił nadto uwagę, że skarżący nie likwiduje prowadzonej działalności, mimo iż twierdził, że nie przynosi mu ona zysków. W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że skarżący mimo stosownych wezwań nie przedstawił okoliczności ani dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił też, że obowiązek wykazania powyższego spoczywał na stronie a nie na Sądzie.
Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu podniósł, że w jednej ze spraw wytoczonych z jego powództwa zawisłej przed Sądem Okręgowym w W. uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, jak we wniosku, że nie osiąga żadnych dochodów z wykonywanej pracy oraz nie czerpie zysków z posiadanej nieruchomości, z uwagi na jej stan techniczny. Oświadczył również, że cały czas jest Prezesem Zarządu Spółki oraz w sposób aktywny poszukuje pracy. Stwierdził również, iż wobec niego prowadzone są liczne egzekucje komornicze na podstawie wniosku wierzycieli, którzy nie wskazali nieruchomości jako sposobu egzekucji. Egzekucje te zostały zakwalifikowane do umorzenia, gdyż stwierdzono, że zobowiązany nie posiada ruchomości, środków pieniężnych na rachunkach bankowych, oraz nie osiąga jakichkolwiek dochodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą - wynikającą z unormowania zawartego w art. 214 p.p.s.a. - jest bowiem obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrotem wydatków) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
Analizując przywoływane w sprawie przepisy prawne regulujące prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest - zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z użycia w ww. przepisie określenia "gdy wykaże" wynika bezsprzecznie, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach. Przychylić należy się do poglądu, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś podawane okoliczności nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy
W świetle powyższego WSA zasadnie przyjął, iż to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tymczasem nie wykazał on spełniania ustawowych przesłanek w tym przedmiocie. Nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winne być tłumaczone na korzyść skarżącego, tylko wszystko, co wątpliwe winien on wyjaśnić, bo to po jego stronie, jak już wskazano, istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy.
Zauważyć też należy, że ocena całokształtu podawanych przez stronę okoliczności należy do Sądu, który kierować winien się przy tym zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że skutek w postaci faktu uprawdopodobnionego może w ogóle nastąpić.
Niewątpliwie podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli jednak w ocenie Sądu oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Zatem nie zawsze nawet prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, jest wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona ta nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji miał podstawy poddać w wątpliwość oświadczenia składane przez stronę. Tymczasem skarżący, mimo wezwań, nie przedstawił żadnych dokumentów wykazujących jego sytuację majątkową. Niczym nie poparł twierdzeń o zajęciu kont firmowych, nie wykazał faktu prowadzonych przeciwko niemu egzekucjach, nie dowiódł ich bezskuteczności. Gołosłowne były też twierdzenia, że w innych postępowaniach sądowych skarżący wykazał trudną sytuację finansową, co - rzekomo - skutkowało uwzględnieniem analogicznych wniosków. Godzi się też zauważyć, że całkowicie bezpodstawnie skarżący uważał, że Sąd z urzędu winien się zwrócić do komornika, urzędu skarbowego, czy banku o udzielanie informacji o stanie majątkowym wnioskodawcy, celem weryfikacji podawanych przez niego danych. Pozostaje to w oczywistej sprzeczności z przedstawionym wyżej rozkładem ciężaru dowodu w sprawach przyznawania prawa pomocy.
Podsumowując: z naruszeniem spoczywającego na nim obowiązku składający wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie uprawdopodobnił i nie udokumentował szeregu faktów podnoszonych na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Skoro więc skarżący nie przedstawił okoliczności i dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny.
Oświadczeń, odnośnie trudnej swojej sytuacji majątkowej, skarżący nie uprawdopodobnił także na etapie postępowania zażaleniowego. W konsekwencji nie ma podstaw do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonego postanowienia i do uwzględnienia zażalenia
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sad Administracyjny, stosownie do przepisu art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.