Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. sygn. akt I SA/Gd 857/08 oddalił wniosek W.K. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych za rok 2007.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. odmówił przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 210284,95 zł potrącaną z płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym w jakim stwierdzono niezgodności.
Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W dniu 28 października 2008 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G..
Pismem z dnia 9 lutego 2009 r. skarżący wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. w przedmiocie wezwania go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2100 zł. Jednocześnie skarżący zwrócił się o zwolnienie go od wpisu od skargi w kwocie 2100 zł oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Po uzupełnieniu braków formalnych skarżący zmodyfikował żądanie i zwrócił się ostatecznie o zwolnienie z całości kosztów sądowych w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż skarżący nie wyjaśnił należycie swojej sytuacji materialnej i zdaniem Sądu pozostaje ona niejasna. Oznacza to, że nie są znane możliwości płatnicze skarżącego. Ponadto mimo wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, skarżący nie wykonał go, toteż Sąd nie mógł przeprowadzić rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony.
Pismem z dnia 17 lipca 2009 r. uzupełnionym pismem z dnia 24 grudnia W.K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z wnioskiem o zmianę postanowienia z dnia 18 czerwca 2009 r., niewskazując jednak żadnych okoliczności przemawiających za zmianą przedmiotowego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 24 listopada 2010 r. oddalając wniosek o zmianę postanowienia w oparciu o art. 165 p.p.s.a. stwierdził, że rozpoznawanej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że sytuacja majątkowa strony uległa pogorszeniu względem stanu, który był przedmiotem oceny przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych nowych dokumentów, jak również oświadczeń taką zmianę potwierdzających. Na tej podstawie uznano, że w sprawie brak jest podstaw do zmiany poprzednio wydanego postanowienia.
W dniu 20 grudnia 2010 roku skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej. Postanowieniu zarzucił błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych, polegającą na niewłaściwej ocenie wagi argumentów przemawiających za rozpatrzeniem wniosku.
Na poparcie swoich twierdzeń powołał się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2010 r. przyznające skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Ponadto wykazana w formularzu PPF z dnia 1 grudnia 2009 r. oraz w pismach z dnia 24 grudnia 2009 r. i 2 lutego 2010 r. sytuacja materialna i rodzina skarżącego, chociaż nie uległa zmianom ma świadczyć o wadze okoliczności negatywnych nasilających się w jego życiu, więc mających bezpośredni wpływ na sytuację materialną. Zdaniem skarżącego Sąd nie nadał temu faktowi dostatecznej mocy dowodowej i niewłaściwie ocenił wagę argumentów przemawiających za rozpatrzeniem wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W pierwszej kolejności należy podnieść, że kwestia odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozpoznawanej sprawie została już prawomocnie rozstrzygnięta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zaskarżonym postanowieniem nie rozpoznawał wniosku o przyznanie prawa pomocy od początku, ale badał jedynie czy sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie, i czy wnioskodawca przedstawił ewentualnie dokumenty, lub opisał okoliczności tą zmianę potwierdzające. Zgodnie bowiem z art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Prawidłowo Sąd I instancji zastosował powyższy przepis, uznając, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy, jako że argumentacja wniosku o zmianę tego orzeczenia nie różniła się od poprzedniej, podnoszonej w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie wskazywała na żadną zmianę okoliczności, a tym bardziej taką, której waga przemawiałaby za zmianą dotychczasowego rozstrzygnięcia i przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Należy zwrócić uwagę, że skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, że skarżący w rozpoznawanym przez Sąd I instancji wniosku nie wykazał aby jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stosunku do określonej na mocy postanowienia z dnia z 18 czerwca 2009 r.
Należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. W orzecznictwie NSA wskazuje się przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie określonej procedury selekcji (vide postanowienia NSA z 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 559/07, z 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09, z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne oraz powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).
Na marginesie należy zauważyć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może być składany na każdym etapie postępowania, w przypadku gdy okoliczności, wcześniej już ocenione przez Sąd, ulegną zmianie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.