Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1102/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił wyłączenia referendarza w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące włączenia dowodu w sprawie z wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy skarżący R. P. zażądał m.in. wyłączenia referendarza S. M. Uzasadniając to żądanie wskazał, że działalność referendarza budzi wątpliwości co do jego bezstronności.
Do akt sprawy dołączono oświadczenie referendarza S. M. z dnia 3 kwietnia 2014 r., w którym wskazał on, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 § 1 – 3 lub w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy R. P. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że w świetle art. 19 p.p.s.a. nie może stanowić przesłanki wyłączenia referendarza od udziału w sprawie samo stwierdzenie skarżącego, że – w jego ocenie – działalność referendarza budzi wątpliwości co do jego bezstronności, bez wskazania okoliczności, w których stanowisko to znajdowałoby uzasadnienie. Wniosek o wyłączenie referendarza mogą bowiem uzasadniać jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, takich zaś przyczyn Sąd w sprawie nie stwierdził. Sąd I instancji ocenił, że nie zachodziły również przyczyny powodujące wyłączenie referendarza z mocy ustawy zgodnie z art. 18 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P. wnosząc o jego uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia instytucja wyłączenia referendarza ukształtowana jest poprzez odesłanie do przepisów o wyłączeniu sędziego (art. 24 § 1 p.p.s.a.) i ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, tzn. ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Powołana ustawa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia referendarza, tj. z mocy prawa oraz na wniosek strony (czy też żądanie referendarza).
Stosownie do art. 18 § 1 p.p.s.a. z mocy ustawy referendarz jest wyłączony w sprawach: 1) w których jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;
- 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a. (określającym tzw. względne przesłanki wyłączenia), niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia z mocy samej ustawy, sąd wyłącza referendarza na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności referendarza i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). Ratio legis przepisów o wyłączeniu referendarza sądowego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02).
Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że argumenty skarżącego nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem referendarza od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy oraz nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia referendarza stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. Samo gołosłowne twierdzenie R. P., że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do bezstronności referendarza, jest bowiem jedynie wyrazem subiektywnego odczucia skarżącego, które nie może stanowić podstawy do wyłączenia referendarza od orzekania. Skarżący nie przedstawił również żadnych dowodów stanowiących poparcie podnoszonego przez niego zarzutu.
Ponadto zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy, którego wniosek dotyczy, złożył oświadczenie (k. 140 akt WSA), że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 § 1-3 lub art. 19 p.p.s.a., mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności przy rozpoznawaniu wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy.
Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie.
Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.