Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2463/15, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), uwzględnił wniosek "F." Sp. z o.o. w W. i wstrzymał wykonanie zaskarżonej przez tę spółkę decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2015 r., która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w C. z dnia [...] lutego 2015 r. o wymierzeniu spółce kary pieniężnej w wysokości 70 616 zł za urządzanie gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia w kwietniu 2013 r.
I
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w skardze spółka wniosła o wstrzymanie wykonania opisanej wyżej decyzji Dyrektora Izby Celnej z uwagi na niebezpieczeństwo wystąpienia znacznej szkody oraz trudnych do odwrócenia skutków. Spółka przedłożyła dokumentacją finansową obrazującą jej kondycję gospodarczą (sprawozdanie finansowe za 2013 r., bilans zysków i strat za 2013 r., sprawozdanie Zarządu "F." Sp. z o.o. w W. i działalności Spółki za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.). Podniosła ponadto, że 2013 rok zakończył się wprawdzie zyskiem w wysokości 5.911.500,12 zł, jednak należy uwzględnić pogarszającą się stale kondycję finansową spółki, dla której najważniejszym segmentem działalności gospodarczej są gry na automatach o niskich wygranych (79%) oraz gry na automatach w salonach gier (18%), natomiast pozostała działalność w zakresie kasyn gry stanowi wartość marginalną (2,5%).
Skarżąca wskazała również, że w 2013 r. nastąpił 11 % spadek przychodów w porównaniu do 2012 r., czego główną przyczyną było wygasanie zezwoleń. Podała, że toczy się wobec niej szereg postępowań w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia, a obecna wysokość nałożonych kar wynosi 14 531 848,00 złotych. Konieczność zapłaty tej kwoty skutkować będzie realnym zagrożeniem dla dalszego bytu gospodarczego skarżącej.
Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zasługiwał na uwzględnienie, bowiem spółka uprawdopodobniła w wystarczający sposób, że wykonanie decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, czyli przesłanek wstrzymania wykonania decyzji określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu, skutków zapłaty należności pieniężnej (które co do zasady są odwracalne) nie można rozpatrywać w oderwaniu od wysokości tej należności, która w okolicznościach konkretnego przypadku – w połączeniu z ilością spraw tego rodzaju rozpatrywanych przed sądami administracyjnymi - może wpłynąć na uzasadnione przypuszczenie utraty płynności finansowej skarżącej spółki i nawet ogłoszenia jej upadłości.
Mając na uwadze wysokość kary pieniężnej wymierzonej spółce w niniejszej sprawie (ponad 70 tys. zł) oraz oświadczenie spółki o łącznej wysokości nałożonych kar pieniężnych, Sąd podzielił stanowisko strony co do groźby utraty płynności finansowej w razie wykonania decyzji, co z kolei może skutkować upadłością tego podmiotu.
II
Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył Dyrektor Izby Celnej, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz o zwrot uiszczonego wpisu.
Strona wnosząca zażalenie zarzuciła orzeczeniu Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a w szczególności, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
W uzasadnieniu autor zażalenia wskazał, że w niniejszej sprawie spółka nie wskazała żadnej okoliczności stanowiącej o niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a powołała się jedynie na kwotę już nałożonych kar z tego samego tytułu oraz inne toczące się postępowania. Niewystarczające jest twierdzenie, że brak wstrzymania wykonania decyzji może prowadzić do utraty płynności finansowej spółki i jej upadłości, skoro nie wykazano rzeczywistej kondycji finansowej spółki w kontekście oceny wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na możliwość powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków.
Ponadto spółka nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną kondycję finansową, co zostało pominięte w skarżonym postanowieniu. Do skargi załączono dokumenty dotyczące sytuacji skarżącej w 2013 roku, co nie obrazuje aktualnej w dacie składania wniosku, tj. w dniu [...] maja 2015 r. sytuacji finansowej spółki.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, której skutki nie będą mogły być usunięte przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.
Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.
W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wysokości 70 616 zł.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem uwzględnienia wniosku była wysokość wymierzonej spółce w niniejszej sprawie kary pieniężnej oraz wysokość kar nałożonych w innych postępowaniach, których skarżąca jest stroną, a dotyczących tego samego zakresu prowadzonej działalności gospodarczej. Mając to na uwadze, Sąd pierwszej instancji uwzględnił argumentację skarżącej spółki, że wykonanie zaskarżonej decyzji grozi utratą płynności finansowej spółki, co z kolei może skutkować upadłością tego podmiotu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena nie jest prawidłowa, a zarzuty podniesione w zażaleniu są zasadne.
Przede wszystkim podkreślić należy, że wykonanie decyzji nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w decyzji należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku.
W ocenie Sądu kasacyjnego, skarżąca nie uprawdopodobniła, że wykonanie zaskarżonej decyzji, tj. zapłata kary pieniężnej w wysokości 70 616 zł przed rozpoznaniem skargi, doprowadzi do utraty płynności finansowej spółki. Przede wszystkim skarżąca nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną kondycję finansową. Przedłożone sprawozdanie finansowe za 2013 r., bilans zysków i strat za 2013 r., sprawozdanie Zarządu "F." Sp. z o.o. w W. i działalności Spółki za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. oraz opinia biegłego rewidenta z 2013 r., nie mogą być uznane za miarodajne dla oceny kondycji finansowej spółki w dacie składania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ([...] maja 2015 r.). Za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji nie może przemawiać informacja, że na spółkę nałożono łącznie kary pieniężne w łącznej wysokości ponad 14 mln zł, gdyż Spółka – co już zostało zaznaczone – nie zobrazowała swojej kondycji finansowej, przez co nie była możliwa ocena, czy wykonanie zaskarżonej decyzji – nawet w kontekście wysokości potencjalnie grożących spółce innych kar pieniężnych, może prowadzić do wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Z tych względów za trafne należało uznać stanowisko wyrażone w zażaleniu Dyrektora Izby Celnej, że twierdzenie skarżącej, iż z uwagi na znaczną kwotę nałożonych kar pieniężnych nieuwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji może prowadzić do utraty płynności finansowej spółki, co z kolei groziłoby jej upadłością – jest niewystarczające.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wobec niewykazania rzeczywistej kondycji finansowej spółki i ewentualnego wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na możliwość powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło z naruszeniem art. 61 § 3 p.p.s.a., co skutkowało tym, że zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, a wniosek spółki jako nieuzasadniony podlegał oddaleniu.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się natomiast do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia.