Uzasadnienie
T. S.A. w W. na rozprawie w dniu [...] maja 2013 r. złożyła wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie Sędziów WSA Grażyny Śliwińskiej oraz Andrzeja Wieczorka. Podała, że w WSA w W. toczyły się lub toczą m.in. cztery grupy postępowań sądowoadministracyjnych (w każdej grupie jest po 5 postępowań – w związku z cofnięciem pięciu zezwoleń) ze skarg skarżącej, tj.:
- I. sprawy dotyczące zawieszenia postępowań w przedmiocie cofnięcia zezwoleń do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego (sygn. VI SA/Wa 921-925/12);
- II. sprawy dotyczące zawieszenia postępowań w przedmiocie cofnięcia zezwoleń i skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie ustalenia przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201 poz. 1540 ze zm.; dalej u.g.h.) stanowiących postawę cofnięcia zezwoleń za "przepisy techniczne" (sygn. VI SA/Wa 1909-1913/12);
- III. sprawy dotyczące częściowego cofnięcia zezwoleń z powodu rażącego naruszenia przepisów u.g.h. i warunków zezwolenia (sygn. VI SA/Wa 1509-1513/12);
- IV. sprawy dotyczące cofnięcia zezwoleń w całości z powodu rażącego naruszenia przepisów u.g.h. i warunków zezwolenia (sygn. VI SA/Wa 2198-2202/12).
Odnosząc się do pierwszej i do drugiej grupy spraw – skarżąca wskazała na dotychczas wydane wyroki, w których Sąd w składach wymienionych w jej wniosku oddalił skargi.
Odnosząc się do trzeciej grupy spraw – skarżąca wskazała na dotychczas wydane rozstrzygnięcia, w których Sąd w składach wymienionych we wniosku skargi oddalił oraz podkreśliła, że w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1513/12 termin rozprawy został dopiero wyznaczony.
Odnosząc się do czwartej grupy spraw – skarżąca wskazała na wyznaczone terminy rozpraw oraz planowane składy orzekające.
Z przedstawionego przez skarżącą zestawienia wynikało, że w pierwszej grupie spraw w wydaniu wyroku z dnia 7 września 2012 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 925/12 brała udział Sędzia WSA Grażyna Śliwińska, w trzeciej grupie spraw w wydaniu wyroków z dnia 15 lutego 2013 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1509-1510/12 brał udział Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, a w czwartej grupie spraw znalazła się niniejsza sprawa. Biorąc zatem pod uwagę rozumienie sprawy administracyjnej w ocenie skarżącej zachodzi częściowa tożsamość pomiędzy rozstrzygniętymi sprawami, a sprawą będącą przedmiotem orzekania na obecnym etapie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., co wypełnia przesłankę wyłączenia sędziego uregulowaną przez art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.).
W konkluzji skarżąca stwierdziła, że w zakresie części wniosków i zarzutów skargi z dnia [...] września 2012 r. zapadły już nieprawomocne rozstrzygnięcia w wydaniu których, brali udział sędziowie objęci niniejszym wnioskiem. Z uwagi, na wyżej wskazane rozumienie sprawy administracyjnej, zasadne jest w ocenie skarżącej rozważenie uwzględnienia wniosku w oparciu o art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2198/12, oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów WSA Grażyny Śliwińskiej oraz Andrzeja Wieczorka.
Przypomniawszy treść przepisy dotyczące wyłączenia sędziów, WSA nie stwierdził okoliczności uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 18 § 1 pkt 1-7 p.p.s.a., a w szczególności art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Pomiędzy wymienionymi przez nią sprawami, w których w wydaniu wyroku brali udział sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie zachodzi tożsamość skutkująca wyłączeniem sędziów z niniejszej sprawy.
Sąd I instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zakładów wzajemnych – totalizatora współzawodnictwa zwierząt. Natomiast w pogrupowanych przez skarżącą w rozpatrywanym wniosku rodzajach spraw – ich przedmiotem są w sprawach wymienionych w pkt I wniosku o sygn. akt VI SA/Wa 921-925/12 – postanowienia dotyczące odmowy zawieszenia postępowania (stanowiące postanowienia wpadkowe wydane w toku postępowania); w sprawach wymienionych w pkt II wniosku o sygn. akt VI SA/Wa 1909-1913/12 – postanowienia o umorzeniu postępowania prowadzonego w związku z zażaleniem (mające charakter proceduralny); w sprawach wymienionych w pkt III wniosku o sygn. akt VI SA/Wa 1509-1510/12 – decyzje cofające w części zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zakładów bukmacherskich oraz o sygn. akt VI SA/WA 1511-1512/12 – decyzje cofające w części zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zakładów wzajemnych (związane z częściowym cofnięciem udzielonych zezwoleń).
Dodatkowo Sąd podkreślił, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Ministra Finansów nie stanowi ponownie wydanego rozstrzygnięcia na skutek uprzedniego uchylenia wcześniejszej decyzji wyrokiem sądu administracyjnego.
WSA wyjaśnił, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego na "sprawę administracyjną" w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. W rozpoznawanych sprawach WSA uznał, że nie zachodzi tożsamość sprawy pod względem przedmiotowym pomiędzy wymienionymi przez skarżącą sprawami, a sprawą niniejszą. Przy czym brak tożsamości przedmiotowej uniemożliwia przyjęcie tożsamości sprawy w ogóle, pomimo tego, że zachodzi tożsamość podmiotowa stron postępowań.
Następnie Sąd I instancji przypomniał, że niezależnie jednak od przyczyn wymienionych w art. 18 § 1, Sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, o czym stanowi art. 19 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie, Sąd nie dopatrzył się we wniosku o wyłączenie sędziów WSA: Grażyny Śliwińskiej oraz Andrzeja Wieczorka przesłanek, które uzasadniałyby jego uwzględnienie. Ponadto, z treści oświadczeń złożonych przez wskazanych sędziów wynika, że nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, którą to ocenę podzielił Sąd I instancji.
Zażalenie na wskazane postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. poprzez wydanie zaskarżonego orzeczenia przez sędziego WSA Urszulę Wilk oraz sędziego WSA Dorotę Wdowiak, którzy podlegali wyłączeniu z mocy ustawy;
- - art. 18 § 1 pkt 6a w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego WSA Grażyny Śliwińskiej oraz Andrzeja Wieczorka, w sytuacji gdy sędziowie ci powinni zostać wyłączeni od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy wobec tego, że w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brali udział w wydaniu wyroku kończącego postępowanie w sprawie;
- - art. 19 p.p.s.a. poprzez rozstrzygnięcie na podstawie niniejszego przepisu, w sytuacji gdy wniosku o wyłączenie nie złożył ani skarżący ani sędziowie, których dotyczy postanowienie;
- - z ostrożności procesowej zarzuciła naruszenie art. 19 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego WSA Grażyny Śliwińskiej oraz sędziego WSA Andrzeja Wieczorka, w sytuacji gdy w sprawie istniały okoliczności tego rodzaju, że mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w danej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z treścią art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.
Celem regulacji art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. – zgodnie z uzasadnieniem do projektu nowelizacji – było, aby sędzia, który badał legalność decyzji administracyjnej w konkretnej sprawie, nie orzekał przy badaniu legalności decyzji wydanej w tej sprawie w nadzwyczajnym trybie postępowania, a także przy badaniu legalności decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu przez sąd decyzji poprzedniej. Ponadto przepis ten odnosi się do tożsamości przedmiotu sprawy sądowoadministracyjnej, którego dotyczy wcześniejsze orzeczenie (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2010 r., II OSK 243/09, postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GZ 471/13).
Zatem, dla ustalenia zakresu wyłączenia kluczowym jest ustalenie pojęcia "sprawy", o której mowa w analizowanym przepisie, w jej znaczeniu materialnym. Jak powszechnie wskazuje się w doktrynie (B. Adamiak, glosa do wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998 r., I SA/Gd 654/96, OSP 1999, z. 1, s.
51) na "sprawę administracyjną" w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Przy badaniu tożsamości sprawy istotne jest zatem, czy wydane decyzje dotyczyły tych samych podmiotów oraz identycznego przedmiotu, stanu faktycznego i podstawy prawnej (por. też uchwała 7 sędziów NSA w W. z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, publ. ONSA 2001 Nr 1, poz. 7, wyroki NSA: z 16 listopada 2010 r., II OSK 1865/10 i z 23 marca 2011 r., I OSK 755/10, a także postanowienie NSA z 10 lutego 2012 r., I OSK 1513/11, postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GZ 471/13).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości tożsamość elementów podmiotowych, jednakże brak jest tożsamości elementów przedmiotowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. dokładnie przeanalizował, co było przedmiotem rozpoznawanych spraw w innych postępowaniach wskazywanych przez skarżącą we wniosku o wyłączenie sędziów.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wnioski wywiedzione z tej analizy, że istniejący pomiędzy wskazanymi we wnioskach sprawami związek jest niewystarczający do uznania, iż wystąpiła przesłanka z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., ponieważ nie zaistniała tożsamość spraw pod względem przedmiotowym. Trafnie Sąd I instancji stwierdził, że kwestie proceduralne, jak odmowa zawieszenia postępowania i umorzenie postępowania, nie posiadają tożsamego przedmiotu z przedmiotem rozpoznawanej sprawy dotyczącej decyzji o cofnięciu zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zakładów wzajemnych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu I instancji, że o tożsamości przedmiotowej nie można mówić też w sytuacji wydania decyzji o cofnięciu zezwolenia w części.
Wobec powyższego nie ma podstaw do uznania, że udział sędziów, o których wyłączenie wnosiła skarżąca we wskazanych postępowaniach może budzić wątpliwości co do ich bezstronności, więc nie zachodzi podstawa wyłączenia, o której mowa w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia art. 19 p.p.s.a., należy zauważyć, iż istotnie brak było podstaw do prowadzenia przez Sąd I instancji rozważań w oparciu o ten przepis, lecz nie miało to wpływu na wynik podjętego rozstrzygnięcia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2007 sygn. akt II OZ 1474/06, postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08, postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10, postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GZ 471/13).
Na koniec należy stwierdzić, że nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 w związku z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez wydanie zaskarżonego orzeczenia przez sędziego WSA Urszulę Wilk oraz sędziego WSA Dorotę Wdowiak, którzy podlegali wyłączeniu z mocy ustawy. Okoliczność, że w subiektywnym przeświadczeniu pełnomocnika skarżącej inni sędziowie Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. również podlegali wyłączeniu od rozpoznawania sprawy, a w konsekwencji nie mogli orzekać w kwestii wyłączenia sędziego, nie znajduje oparcia w przepisach. Należy ponownie podkreślić, że pomiędzy rozpoznawaną sprawą a sprawami wcześniej orzeczonymi przez WSA w W. nie zachodzi związek, który skutkowałby koniecznością wyłączenia sędziów od rozpoznania sprawy.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.