Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 26 października 2012 r. oddalił wniosek W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2012 r., w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej.
W uzasadnieniu Sąd przytoczył informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, z których wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mieszka w lokatorskim spółdzielczym mieszkaniu o powierzchni 36 m 2, nie posiada ruchomości, nieruchomości, żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 euro. Na jej dochody składa się wyłącznie świadczenie emerytalne, które zamyka się w kwocie 1.122,36 zł. Świadczenie to objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, w efekcie czego strona otrzymuje 671,76 zł.
Na wezwanie referendarza strona nadesłała: zaświadczenie z ZUS o wysokości zajęć komorniczych i zaświadczenie o wysokości jej emerytury; potwierdzenie dokonania przez stronę wypłaty kwoty 661 zł z konta bankowego, które posiada w Kredyt Banku oraz kwoty 500 zł z Banku Pocztowego; druk z ZUS wskazujący na wysokość jej emerytury oraz poświadczenie zameldowania na pobyt stały, z którego wynika, że w jej miejscu zamieszkania zameldowana jest jedynie sama skarżąca. W piśmie przewodnim z dnia 31 sierpnia 2012 r. skarżąca oświadczyła, że jej miesięczne wydatki kształtują się następująco: koszty listów poleconych do sądów (60 zł); faksy urzędowe (18 zł); utrzymanie (400 zł); środki czystości (40 zł); telefon (50 zł); światło (22 zł). W piśmie przewodnim z dnia 5 września 2012 r. skarżąca jedynie oświadczyła, że posiada zaległości czynszowe w kwocie 6.500 zł, opłacała zażalenia w Sądzie w kwocie 30 zł, poza tym skarżąca zleca przepisywanie różnych pism na komputerze.
Jak oświadczyła koszt przepisania strony A-4 wynosi 5 zł. W, K. posiada w banku debet na kwotę 500 zł na pokrycie zaległych przepisywań (wg stanu na dzień 4 września 2012 r.). Strona nie posiada żadnych rachunków opłat, z uwagi na to, że nigdy ich nie gromadziła.
Oddalając wniosek skarżącej Sąd I instancji uznał, że skarżąca wykazała w sposób wyczerpujący kwestię dochodu uzyskiwanego z tytułu swojego świadczenia emerytalnego oraz fakt, że świadczenie to jest obciążone zajęciami, w efekcie czego w rzeczywistości comiesięcznie otrzymuje kwotę około 660 zł. Poza powyższymi faktami strona nie udokumentowała swojej sytuacji materialnej. Mimo wezwań o nadesłanie wyciągów i wykazów ze wszystkich swoich rachunków bankowych oraz wykazania w sposób wiarygodny w jaki sposób utrzymuje się pomimo tak niskiego dochodu – poprzez nadesłanie stosownych oświadczeń osób udzielających jej jakiejkolwiek pomocy. Strona nie nadesłała także stosownych dokumentów, wykazujących jej zadłużenie z tytułu opłat czynszowych i opłat za media.
Przedłożone przez stronę potwierdzenia wypłat: z rachunku bankowego w Banku Pocztowym kwoty 500 zł w dniu 4 września 2012 r. oraz w dniu 5 lipca 2012 r. wypłatę kwoty 661 zł z rachunku bankowego w Kredyt Banku, w żaden sposób nie dokumentują jakichkolwiek danych, odnośnie tego, jaka kwota jest zdeponowana na tych rachunkach bankowych, jakie są transakcje uznaniowe, a jakie obciążeniowe. Brak wyciągów zawierających aktualny stan konta oraz dokonywanych transakcji powoduje, że nie wiadomo, czy na konta bankowe skarżącej nie wpływają żadne inne kwoty pieniężne (np. kwoty będące przejawem pomocy osób jej bliskich, członków rodziny). Również brak jest podstaw do tego, aby założyć, że na kontach tych nie ma środków finansowych, które pozwoliłyby jednak uiścić stronie wpis sądowy od skargi w tej sprawie.
Zdaniem Sądu mało prawdopodobne jest, że skarżąca jest w stanie utrzymywać się tylko i wyłącznie ze środków pochodzących z jej emerytury, opłacać wszelkie opłaty, jak również kupować żywność, środki czystości oraz odzież – bez uzyskiwania innego dochodu (nieujawnionego w niniejszym wpadkowym postępowaniu), bądź też bez jakiejkolwiek pomocy osób trzecich.
Skarżąca nie nadesłała również do akt sprawy odpisu lub kopii swojego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. Nie jest wiec przesądzone, czy strona skarżąca nie posiada (czy też nie posiadała) innych źródeł dochodu.
Strona jedynie oświadczyła, że posiada zaległości czynszowe w kwocie 6.500 zł jednak nie załączyła do akt żadnych dokumentów, które stwierdzałyby fakt zalegania z jakimikolwiek opłatami za mieszkanie, czy korzystanie z mediów.
Sąd I instancji zauważył, że suma miesięcznych wydatków przekracza w sposób wyraźny kwotę uzyskiwaną z otrzymywanej przez skarżącą emerytury.
W zażaleniu na powyższe postanowienie W, K. wniosła o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu skarżąca podała, że nie posiada już dwóch kont bankowych, ponieważ jedno z nich zostało zamknięte. Na rachunku prowadzonym przez Bank Pocztowy widnieje jedynie kwota emerytury, brak jest jakichkolwiek transakcji. Skarżąca nie otrzymuje pomocy od bliskich i rodziny. W jej ocenie błędne jest wyliczenie Sądu, zgodnie z którym skarżąca wydaje miesięcznie 1000 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z powołanych wyżej przepisów wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zasadność wniosku skarżącej rozpatrzył w dwóch aspektach, z jednej strony uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Należy uznać, że Sąd I instancji rozważył wszystkie dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną skarżącej.
Istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy ma podnoszona przez Sąd I instancji okoliczność, że skarżąca nie przedstawiła na wezwanie wszystkich żądanych dokumentów, przede wszystkim kopii zeznania podatkowego za 2011 r. a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Nadesłała jedynie wybiórczo informacje świadczące o jej sytuacji finansowej.
Należy się zgodzić z Sądem I instancji, że bardzo istotnym dokumentem umożliwiającym ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej strony jest kopia zeznania podatkowego za 2011 r. zawierająca informację o tytułach uzyskiwanych przez skarżącą dochodów oraz kwotach uzyskiwanych z poszczególnych tytułów. Skarżąca, pomimo wezwania, dokumentu tego nie przedstawiła.
Podobnie należy potraktować niewywiązanie się przez wnioskodawcę z obowiązku przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych – ewentualnie jednego rachunku, skoro drugi z posiadanych rachunków został zamknięty, jak wyjaśniono w zażaleniu. Niewystarczające jest w tym względzie samo powołanie się na okoliczność, że poza emeryturą nie wpływają na konto bankowe żadne inne kwoty.
Niewywiązanie się z obowiązku wykonania wezwania jest o tyle istotne, że zasady doświadczenia życiowego pozwalają przypuszczać, że mało prawdopodobna jest możliwość utrzymania się z tak niskiej kwoty jaką podaje skarżąca. Nie jest to oczywiście wykluczone, ale w takiej sytuacji wnioskodawca powinien wykazać za pomocą dokumentów, o których nadesłanie został wezwany, że nie otrzymuje dochodów z innych źródeł oraz że na jego konto nie wpływają żadne inne kwoty poza emeryturą.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że instytucja prawa pomocy jest procesową gwarancją mającą umożliwić realizację wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu, jednakże pomoc ze strony państwa udzielana jest na określonych w ustawie procesowej warunkach. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym jest, między innymi, wykazanie przez wnioskodawcę okoliczności określonych art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wykazać, w rozumieniu powołanego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 513/12, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ pomimo wezwania jej do nadesłania informacji obrazujących w pełni jej sytuację finansową, nie wykonała rzetelnie wezwania, przedkładając jedynie część dokumentów, które w tej konkretnej sprawie nie były wystarczające do uznania, że spełniła ona przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.