Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 508/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek W. S. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 21 września 2012 r. W. S. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych złożonej przez niego skargi. Wspomniana skarga została uprzednio odrzucona postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2012 r. (z uwagi na nieuzupełnienie w ustawowym terminie braków formalnych w postaci nadesłania oryginału skargi oraz podania wartości przedmiotu zaskarżenia), które zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 kwietnia 2012 r. Zarządzeniem z dnia 11 października 2012 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu m.in. poprzez wskazanie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy wyjaśnił, że w ocenie strony przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi ustala w dniu 20 września 2012 r.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek o przywrócenie terminu był spóźniony. Z akt spraw wynikało bowiem, że w dniu 16 maja 2012 r. skarżący złożył osobiście w siedzibie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy, a zatem w tym dniu dokonał pierwszej czynności procesowej od dnia doręczenia mu postanowienia z dnia 13 kwietnia 2012 r. o odrzuceniu skargi. Oznaczało to, że w dniu 16 maja 2012 r. skarżący mógł dokonać czynności procesowej w postaci złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zatem siedmiodniowy termin do złożenia takiego wniosku mijał z dniem 23 maja 2012 r. Złożenie przedmiotowego wniosku dopiero w dniu 21 września 2012 r. skutkowało jego odrzuceniem na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej powoływana jako "p.p.s.a.").
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W. S., reprezentowany przez adwokata. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy (w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi) do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na rozstrzygnięcie, a mianowicie:
- 1) art. 90 § 2 w związku z art. 91 § 3 p.p.s.a. poprzez niewyznaczenie w sprawie posiedzenia jawnego, na które skarżący zostałby wezwany osobiście celem złożenia wyjaśnień dotyczących okoliczności związanych z uchybieniem terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi, a w konsekwencji – co najmniej przedwczesne – wydanie przez Sąd postanowienia o odrzuceniu wniosku, bez umożliwienia skarżącemu osobistego wyjaśnienia okoliczności przytoczonych na poparcie wniosku o przywrócenie terminu,
- 2) art. 88 p.p.s.a. – poprzez odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w sytuacji gdy Sąd nie odniósł się do wniosku o umożliwienie skarżącemu osobistego wyjaśnienia okoliczności związanych z uchybieniem powyższemu terminowi, a zatem na obecnym etapie postępowania nie można było jednoznacznie przesądzić, czy istotnie wniosek ten był spóźniony.
W uzasadnieniu zażalenia wskazano w szczególności, że strona skarżąca dwukrotnie wnosiła w toku postępowania o rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na posiedzeniu jawnym oraz wezwanie na to posiedzenie skarżącego celem osobistego przedstawienia przez niego okoliczności uchybienia terminowi do dokonania powyższej okoliczności. Sąd pierwszej instancji rozpoznał jednak wniosek na posiedzeniu niejawnym, rezygnując z możliwości uzyskania kompleksowych wyjaśnień od skarżącego (oraz rozwiania wszelkich wątpliwości powziętych przez Sąd, m.in. poprzez zadawanie stosownych pytań skarżącemu). Na podstawie materiałów znajdujących się w aktach sprawy nie można było wyprowadzić jednoznacznych wniosków co do okoliczności uchybienia terminowi do uzupełniania braków formalnych. Ustalone okoliczności nie przesądzały bowiem o tym, jakoby wniosek o przywrócenie terminu był spóźniony, czy też niedopuszczalny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wobec sposobu sformułowania zażalenia, podkreślenia wymaga, że przedmiotem kontroli instancyjnej w niniejszym postępowaniu wpadkowym jest postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zaistnienie przesłanek odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu sprawia, że wniosek taki nie jest rozpoznawany merytorycznie, a zatem w takiej sytuacji sąd nie rozważa wskazanych w nim przyczyn uchybienia terminu. Wobec tego bezzasadne jest podnoszenie w zażaleniu kwestii braku wezwania skarżącego na posiedzenie jawne w celu wyjaśnienia okoliczności, które nie pozwoliły mu na dochowanie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Celem kontroli instancyjnej zainicjowanej przedmiotowym zażaleniem jest natomiast ocena, czy Sąd pierwszej instancji zgodnie z prawem odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, uznając, że jest on spóźniony.
Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie do art. 88 zdanie pierwsze p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
W niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminu ustała wówczas, gdy skarżący dowiedział się, że uchybił terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nastąpiło to w dniu 16 maja 2012 r., gdy skarżący dokonał pierwszej czynności procesowej po otrzymaniu postanowienia o odrzuceniu skargi. Natomiast pełnomocnik skarżącego, stwierdził, że w ocenie jego mocodawcy przyczyna uchybienia terminowi ustała 20 września 2012 r.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie, w przypadku uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi strona (bądź jej pełnomocnik) uzyskuje pewną informację o takim uchybieniu najpóźniej w dniu otrzymania postanowienia sądu odrzucającego jej skargę, bowiem w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazywana jest ta okoliczność. Nie oznacza to jednak, że nie może takiej informacji otrzymać wcześniej w okolicznościach faktycznych konkretnej sprawy. Może się bowiem zdarzyć, że zanim zostanie doręczone postanowienie odrzucające spóźnioną skargę, strona (jej pełnomocnik) otrzyma wcześniej inną, pewną informację, że doszło do uchybienia terminu (zob. postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II GZ 195/12; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Po otrzymaniu informacji o uchybieniu terminu rozpoczyna swój bieg 7-dniowy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (skargi kasacyjnej).
Skoro bowiem strona już wie o uchybieniu terminu, to w ciągu 7 dni od uzyskania tej wiedzy powinna podjąć działania mające na celu jego przywrócenie. Działania podjęte później są spóźnione i wniosek o przywrócenie terminu zostaje odrzucony na podstawie art. 88 p.p.s.a.
Taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 508/12, wynika, że powodem odrzucenia skargi było nieuzupełnienie przez skarżącego w ustawowym terminie braków formalnych skargi, którymi były brak podpisania skargi oraz brak wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia. Skarżący odebrał wspomniane postanowienie w dniu 20 kwietnia 2012 r. (vide zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 19 akt sądowych). Przyjąć zatem należy, że w tym dniu skarżący dowiedział się o uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Zatem od tej daty rozpoczął bieg 7-dniowego terminu, w jakim możliwe było złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wskazanych w postanowieniu o odrzuceniu skargi. Oznacza to, że ostatnim dniem terminu na złożenie wspomnianego wniosku był 27 kwietnia 2012 r. Zatem skoro skarżący stosowny wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi złożył dopiero w dniu 21 września 2012 r., to Sąd pierwszej instancji trafnie uznał ten wniosek za spóźniony i zgodnie z prawem odrzucił go na podstawie art. 88 p.p.s.a. Wprawdzie Sąd przyjął w zaskarżonym postanowieniu inną – korzystniejszą dla skarżącego – datę ustania przyczyny uchybienia terminowi (16 maja 2012 r.), jednak mimo tego uchybienia zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Nie są usprawiedliwione zawarte w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 90 § 2 w związku z art. 91 § 3 p.p.s.a. oraz art. 88 p.p.s.a. Autor zażalenia podnosił w nich, że Sąd pierwszej instancji przedwcześnie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, bowiem wpierw winien wyznaczyć posiedzenie jawne, wezwać na nie skarżącego i tym samym umożliwić mu wyjaśnienie okoliczności przytoczonych na poparcie wniosku o przywrócenie terminu.
Zgodnie z art. 90 § 2 p.p.s.a. sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Natomiast art. 91 § 3 p.p.s.a. stanowi, że Sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika.
Podkreślić należy, że skierowanie sprawy na posiedzenie jawne i wyznaczenie rozprawy w sytuacji, gdy sprawa co do zasady podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (art. 90 § 2 p.p.s.a.) jest jedynie uprawnieniem sądu. Do uprawnień sądu należy również zarządzenie stawienia się stron lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika w celu dokładniejszego wyjaśniania sprawy (art. 91 § 3 p.p.s.a.). Nie można zatem skutecznie czynić zarzutu sądowi, że rozpoznawał sprawę na posiedzeniu niejawnym bez uprzedniego wysłuchania stron, w sytuacji gdy nie wykazano, że w rozpoznawanej sprawie istniały okoliczności wymagające dokładniejszego zbadania (zob. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II OZ 402/11; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności wskazywane na uzasadnienie zarzutów zażalenia nie miałyby znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem przedmiotem rozważań nie była kwestia przyczyn uchybienia przez skarżącego terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi (tj. kwestia badania ewentualnego braku winy w tym uchybieniu), lecz wyłącznie zagadnienie terminowości złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Ta druga kwestia nie wymagała pozyskiwania dodatkowych wyjaśnień od skarżącego na posiedzeniu jawnym, gdyż okoliczności niezbędne dla oceny, czy wniosek został złożony w terminie – wynikały z akt sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.
PG