Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 4590/15 odmówił [...] przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej spółki od wyroku tego Sądu z dnia 23 listopada 2016 r.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Warszawie podał, że Sąd I instancji wyrokiem z 23 listopada 2016 r. oddalił skargę [...] (dalej: Skarżąca lub spółka) na decyzję Prezesa ARMiR z 22 września 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych".
Spółka reprezentowana przez pełnomocnika złożyła skargę kasacyjną od wyroku z 23 listopada 2016 r.
Zarządzeniem z 25 stycznia 2017 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy – wraz z jego odpisem dla strony przeciwnej (art. 178 w zw. z art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej: p.p.s.a.).
W dniu 1 lutego 2017 r. pełnomocnik Skarżącej nadał pismo w sprawie uzupełnienia braku formalnego, jednak zaadresował je bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pismo to wpłynęło do biura podawczego Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 6 lutego 2017 r. NSA przekazał pismo – według właściwości – Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie w dniu 9 lutego 2017 r.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 527/17 odrzucił skargę kasacyjną, ponieważ jej brak formalny został uzupełniony po upływie ustawowego terminu.
NSA wskazał, że skierowanie przesyłki do sądu niewłaściwego, tj. w sprawie do NSA, nie wywołało skutków związanych z wykonaniem zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Sądu I instancji, lecz spowodowało konieczność jej przekazania do sądu właściwego. W takiej sytuacji za datę złożenia oświadczenia Skarżącej o zrzeczeniu się rozprawy należało uznać dzień przekazania przesyłki do sądu właściwego, tj. 9 lutego 2017 r.
Pełnomocnik spółki wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej.
Uzasadniając wniosek wskazał, że ustawodawca nie uregulował sposobu postępowania NSA z wniesioną bezpośrednio skargą kasacyjną lub uzupełnienia jej braków formalnych bezpośrednio do NSA. Nie wskazano również skutków prawnych takiej sytuacji faktycznej. Pełnomocnik argumentował, że stan. W związku z powyższym pełnomocnik stwierdził, że pismo wniesione bezpośrednio do NSA zamiast do WSA należało uznać za prawidłowo wniesione z zachowaniem terminu do jego wniesienia i powinno wywoływać skutki prawne z nim związane.
Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej Sąd I instancji wskazał, że Skarżący nie wykazał braku winy w niedotrzymaniu terminu.
W ocenie WSA, wniosek skarżącej stanowi polemikę ze stanowiskiem NSA, co do zasad składania skarg kasacyjnych, w tym składania pism w toku postępowania międzyinstancyjnego dotyczących uzupełnienia braków formalnych.
Sąd I instancji podał, że skierowanie przez Skarżącą pisma w sprawie uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej bezpośrednio do NSA nie wywołało skutków związanych z wykonaniem zarządzenia Przewodniczącego Wydziału WSA. Przesyłka skierowana została, bowiem do Sądu niewłaściwego, co spowodowało konieczność jej przekazania do sądu właściwego – WSA w Warszawie. Na podstawie art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie. Zgodnie z art. 177a p.p.s.a. jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Z powołanych regulacji wynika, zatem, że postępowanie międzyinstancyjne prowadzone jest przed Sądem I instancji, który przedstawia skargę kasacyjną wraz z odpowiedzią i aktami sprawy NSA (art. 179 p.p.s.a.).
Sąd podkreślił, że w wykonaniu zarządzenie Przewodniczącego Wydziału WSA w Warszawie z 25 stycznia 2017 r. wezwano spółkę do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej. W wezwaniu wskazano sygnaturę akt sprawy oraz adres sądu. Formuła wezwania wskazywała, że braki formalne skargi uzupełnić należy za pośrednictwem Sądu I instancji, do którego pełnomocnik Strony złożył skargę kasacyjną.
[...] złożyła zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej. Względnie wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a poprzez ich błędne zastosowanie do realiów niniejszej sprawy oraz błędną wykładnię skutkującą odmową przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdy ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie normuje wprost okoliczności niniejszego przypadku, a tym samym wadliwym przyjęciu, że w sprawie nie została uprawdopodobniona okoliczność braku winy w uchybieniu terminu, uzasadniająca przywrócenie terminu.
W uzasadnieniu autor zażalenia wskazał, że w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie uregulowano sposobu postępowania NSA z wniesioną bezpośrednio do niego skargą lub też uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej bezpośrednio do NSA, w kontekście wskazania czy tak wniesiona skarga jest skargą wniesioną w terminie pomimo jej złożenia bezpośrednio do sądu administracyjnego lub też uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej bezpośrednio do NSA, zamiast do WSA. Ustawodawca nie wskazał skutków prawnych tak doniosłej sytuacji faktycznej. Tym samym występuje luka rzeczywista, a zatem brak jest rzeczywistej regulacji dla tego typu sytuacji, które nie mają charakteru wyjątkowego, a nawet więcej, występują nader często.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiada prawu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenia skarżącego, zawarte we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, nie zostały należycie uprawdopodobnione, stąd w rozpoznawanej sprawie nie można zasadnie i zgodnie z wymogami art. 86 § 1 p.p.s.a. stwierdzić, że uchybienie w postaci nieuzupełnienia braków formalnych ww. środka zaskarżenia, nastąpiło bez winy skarżącej.
Regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Jednakże nie jest to reguła o charakterze bezwzględnym. Art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Podkreślenia wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu, ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Wnioskodawca nie musi, zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym braku winy w uchybieniu terminu.
We wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia skargi skarżący, jako jedyną okoliczność mającą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, wskazał w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie uregulowano sposobu postępowania NSA z wniesioną bezpośrednio do niego skargą lub też uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej bezpośrednio do NSA, w kontekście wskazania czy tak wniesiona skarga jest skargą wniesioną w terminie pomimo jej złożenia bezpośrednio do sądu administracyjnego lub też uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej bezpośrednio do NSA, zamiast do WSA. Argument powyższy nie zasługuje na uwzględnienie. Trafnie NSA w postanowieniu z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GSK 527/17 wskazał, że skierowanie przesyłki do sądu niewłaściwego nie wywołało skutków związanych z wykonaniem zarządzenia, lecz spowodowało konieczność jej przekazania do sądu właściwego.
W takiej sytuacji za datę złożenia oświadczenia skarżącej o zrzeczeniu się rozprawy należało uznać dzień przekazania przesyłki do sądu właściwego, tj. 9 lutego 2017 r. Brak formalny skargi kasacyjnej został, więc uzupełniony po upływie ustawowego terminu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału WSA w Warszawie z 25 stycznia 2017 r. wezwano spółkę (reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika) do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej. W wezwaniu wskazano sygnaturę akt sprawy oraz adres Sądu I instancji. Formuła wezwania wskazywała, że braki formalne skargi kasacyjnej uzupełnić należy za pośrednictwem WSA, do którego pełnomocnik spółki złożył skargę kasacyjną. Wszak tego środka zaskarżenia nie składa się do NSA, ale tryb jego wnoszenia w p.p.s.a. uregulowany jest jako pośredni. Co istotne, warunkiem skuteczności wykonania ww. zarządzenia było skierowanie pisma do Sądu, który wystosował to wezwanie, nie do innego Sądu. Nie ma racji skarżący twierdząc, że ustawodawca nie uregulował w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sposobu postępowania NSA z wniesioną bezpośrednio skargą kasacyjną lub uzupełnienia jej braków formalnych bezpośrednio do NSA a nie Sądu i instancji.
Przeciwnie. Zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a., skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z powyższego przepisu wynika, że również uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej winno nastąpić za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie. Wniesienie skargi kasacyjnej oznacza, bowiem wniesienie tego środka procesowego w sposób kompletny wraz z uzupełnieniem jego ewentualnych braków formalnych. W myśl art. 176 § 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Z kolei art. 177a p.p.s.a. stanowi, że jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wykładnia tego przepisu wypełnia rzekomą lukę w prawie o jakiej traktuje autor zażalenia. Przyjmując tok rozumowania pełnomocnika skarżącej skargę kasacyjną oraz uzupełnienie jej braków formalnych można by złożyć tak za pośrednictwem Sądu I instancji względnie bezpośrednio do NSA. Takiej regulacji ustawa procesowa nie zawiera. Stanowi ona wyraźnie o trybie wnoszenia skargi kasacyjnej wskazując go jako pośredni tj. za pośrednictwem Sądu I instancji. Powyższe odnosi się również do uzupełnienia braków formalnych tak wnoszonego środka zaskarżenia. Na gruncie tej sprawy chodzi tu o wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo złożenie oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy.
Trudno uznać, że niewłaściwe wykonanie zarządzenia w sprawie uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej winno skutkować nadaniu biegu temu środkowi zaskarżenia. Profesjonalny pełnomocnik odczytując treść kierowanego do niego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej powinien zaadresować przesyłkę tak, żeby jasno wynikało jakiemu podmiotowi, na jaki (prawidłowy) adres, ma zostać ona doręczona. Zaniechania powyższego nie można "przerzucać" na Sąd i niejako nakazywać mu terminowe przekazanie źle zaadresowanej przesyłki, co na zrekompensować błąd pełnomocnika. Takie zachowanie pełnomocnika nie cechuje się brakiem winy w niedotrzymaniu terminu. Tym samym Sąd I instancji zasadnie odmówił przywrócenia uchybionego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.