Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 562/13 odmówił J. A. (dalej: skarżący) prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy i oświadczeniu skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, posiada dom, nieruchomość rolną oraz działkę budowlaną, nie posiada natomiast oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Dochody skarżącego i małżonki ze świadczeń emerytalnych wynoszą 2 933 zł, natomiast koszty utrzymania nieruchomości wynoszą około 1 500 zł. Dodatkowo skarżący podał, że posiada samochód osobowy z 1999 r. o wartości 1 500 zł. Skarżący nadesłał też zaświadczenia o wysokości emerytur, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości, rachunki za media i inne wydatki dnia codziennego.
Skarżący nie nadesłał, pomimo oświadczenia, wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, ograniczając się do wyjaśnienia, iż nie posiada lokat i jest zadłużony na kwotę 11 000 zł. Sąd wskazał, iż w złożonym przez skarżącego sprzeciwie z dnia [...] maja 2013 r. dołączono 9 załączników (decyzje rentowe, faktury za media), jednakże przedmiotowego wyciągu bankowego strona nie nadesłała. Wnioskodawca mając wiedzę o brakach wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie treści postanowienia z dnia [...] maja 2012 r. mógł uzupełnić wraz z wniesieniem sprzeciwu.
Dokonując ponownego rozpoznania wniosku Sąd I instancji ocenił, że skarżący mimo wezwania nie nadesłał żądanych dokumentów i z tej przyczyny jest niemożliwym ustalić jakie i w jakiej wysokości osiąga faktyczne dochody oraz na jaki cel ponosi wydatki. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać pełnej oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż skarżący ponosi miesięczne koszty utrzymania miejsca zamieszkania w wysokości 950 zł, w tym około 550 zł za gaz (wartość średnia przyjęta na 6 m-cy sezon grzewczy tj. 1914 zł x 3, oraz 6 m-cy, w których ogrzewa się wyłącznie wodę tj. około 150 zł/ miesiąc). Zgodnie z oświadczeniem wydatki skarżącego na żywność, leki i ubranie wynoszą około 600 zł.
Mając zatem powyższe na uwadze oraz wysokość dochodów ze świadczeń emerytalnych (ok. 2681 zł) zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy.
J. A. złożył zażalenie na powyższe orzeczenie wnosząc o jego uchylenie. Skarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwą subsumcję stanu faktycznego pod normę prawą wyrażona w k.p.a., błędne ustalenie w zakresie stanu faktycznego i nieważność postępowania.
W uzasadnieniu przedstawił, iż wydane orzeczenie zostało oparte na podstawie błędnego ustalenia, iż skarżący nie złożył wyciągu z konta. Oświadczył, że przedmiotowy wyciąg złożył w dniu [...] maja 2013 r. na wezwanie Sądu I instancji wraz z innymi dokumentami, które jak wynika z postanowienia Sąd otrzymał.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i dlaczego takiej wiarygodności odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.
Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący był wzywany do przedstawienia wyciągu bankowego i pomimo wiedzy o braku tegoż dokumentu nie zadbał w należyty sposób by sąd dysponował pełną dokumentacją.
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.