Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 782/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił "B. G. M." Spółce z o.o. z siedzibą w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z analizy przedłożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca spółka jest podmiotem nadal funkcjonującym w obrocie gospodarczym, posiada stabilną sytuację majątkową, zaś na jej rachunku bankowym zaksięgowana jest kwota w wysokości 76 434,54 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wysokość środków zgromadzonych przez spółkę na rachunku bankowym wskazuje, że strona może uiścić należne koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sądowego wynoszą 200 zł. Okoliczność, że środki te są prawdopodobnie przeznaczone na bieżące potrzeby skarżącej nie skutkuje automatycznie obowiązkiem sądu w zakresie przyznania prawa pomocy, gdyż nie sposób uznać, że uiszczanie kosztów związanych np. z najmem lokali ma pierwszeństwo przed kosztami sądowymi w niniejszej sprawie.
Sąd uznał ponadto, że przewidując konieczność wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym skarżąca powinna była liczyć się z obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, udziałowcy spółki mają prawne możliwości wsparcia finansowego utworzonego przez nich pomiotu prawa – poprzez dofinansowanie działalności spółki w formie tzw. dopłat przewidzianych przez przepisy kodeksu spółek handlowych.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła "B. G. M." Spółka z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a.") polegające na błędnym przyjęciu, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W uzasadnieniu strona zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu w przedmiotowej sprawie, albowiem posiada inne zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, których niewykonanie może prowadzić do zaprzestania działalności, a w efekcie – do upadłości skarżącej. Mimo "równości" wszystkich zobowiązań, priorytetem spółki muszą pozostać należności z tytułu urządzanych gier, w tym m.in. należności podatkowe i zobowiązania z tytułu czynszu najmu lokali zajmowanych na potrzeby prowadzonej działalności. Skarżąca nie zgodziła się również z poglądem Sądu pierwszej instancji, że w sytuacji braku środków zasadne jest odwołanie się do dofinansowania spółki przez wspólników.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez spółkę na koncie bankowym.
Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2010 r. w wysokości [...] zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej.
W ocenie NSA prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, że koszty związane z najmem lokali, w których skarżąca prowadzi działalność gospodarczą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka ma na koncie bankowym środki finansowe w wysokości 76 434,54 zł. Oświadczenie to zostało złożone w dniu 17 sierpnia 2011 r., a zatem nie jest wiarygodne twierdzenie zawarte w zażaleniu, że wspomniane środki zostały zgromadzone na rachunku bankowym celem uiszczenia podatku od gier do 10-go dnia miesiąca. Kwota zgromadzona na rachunku bankowym bezspornie pozwala na uznanie, że skarżąca dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania związane są one z obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozstrzygającym niniejsze zażalenie, nietrafne – choć niemające wpływu na zmianę dokonanej prawidłowo oceny sytuacji finansowej spółki – jest natomiast stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie konieczności gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych oraz możliwości przeprowadzenia procedury tzw. dopłat wspólników, których celem byłoby sfinansowanie kosztów sądowych w sprawach inicjowanych przez spółkę kapitałową. Ocena sytuacji majątkowej strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy powinna opierać się wyłącznie na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej kondycji finansowej strony.
Nie można wymagać, aby w normalnych warunkach obrotu gospodarczego przedsiębiorca a priori zakładał, że jednym ze skutków prowadzenia przez niego działalności gospodarczej będzie konieczność prowadzenia spraw przed sądem celem dochodzenia jego praw naruszonych przez inne podmioty. Odmowy przyznania prawa pomocy nie może też uzasadniać również sama hipotetyczna możliwość przeprowadzenia procedury dopłat ze strony wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z art. 177 § 1 i art. 178 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, ze zm.) obowiązek dopłat musi być przewidziany w umowie spółki, zaś ich wysokość i terminy oznaczane są w miarę potrzeby uchwałą wspólników. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie zbadał, czy umowa spółki takie postanowienia zawiera i nie rozważył, czy ewentualne podjęcie przez wspólników stosownej uchwały byłoby możliwe przed upływem dość krótkiego ustawowego terminu na uiszczenie przez skarżącą wpisu sądowego.
Uchybienia te nie mogły jednak wpłynąć na zmianę trafnego stanowiska Sądu pierwszej instancji, że z uwagi na posiadane przez stronę środki finansowe zgromadzone na koncie bankowym brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.
PG