Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1048/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił Stowarzyszeniu T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych z następującym uzasadnieniem.
Stowarzyszenie we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazało, że nie posiada żadnych środków na uiszczenie wpisu sądowego (1266 zł), a posiadane przez nie środki pieniężne pochodzą wyłącznie z dotacji przeznaczonych na realizację zadań zleconych. Z oświadczenia o majątku i dochodach Stowarzyszenia wynika, że posiada środki trwałe o wartości 892.261,77 zł, a zysk za ostatni rok bilansowy wyniósł 1.088.794,49 zł. Stowarzyszenie posiada dwa rachunki bankowe z następującymi stanami kont: 37.850,18 zł oraz 70,40 zł. Stowarzyszenie złożyło swój statut, aktualny wykaz środków trwałych, oświadczenie, że stowarzyszenie prowadzi działalność gospodarczą, wyciągi z posiadanych rachunków, odpisy deklaracji podatkowych złożonych do urzędu skarbowego za 2010 r., odpis bilansu, rachunku zysku i strat za poprzedni rok oraz zestawienie otrzymanych dotacji i wysokość w jakiej dotacja nie została wykorzystana.
Stowarzyszenie wyjaśniło również, że nie posiada środków na odprowadzenie składek na ZUS i posiada z tego tytułu zaległości. Nadesłane dokumenty skarżący uzupełnił o odpis bilansu, rachunku zysku i strat na dzień 31 sierpnia 2011 r.
Stowarzyszenie podniosło, że wykazany w sprawozdaniu finansowym za 2010 r. zysk netto związany jest wyłącznie ze sposobem księgowania inwestycji, które na koniec roku 2010 nie zostały rozliczone i zakończone. Środków tych nie można wykorzystać na zapłatę kosztów sądowych, gdyż widnieją one wyłącznie w formie zapisu w bilansie rocznym. Posiadane środki trwałe (budynki, lokale) nie przynoszą dochodów a jedynie generują koszty.
Zdaniem Sądu I instancji wskazane we wniosku przez Stowarzyszenie okoliczności nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił, że Stowarzyszenie prócz dotacji uzyskuje dochody z własnej działalności (działalność wydawnicza i publikacyjna) oraz dochody z posiadanego majątku (wynajem nieruchomości) oraz pobiera składki członkowskie – posiada znaczny majątek i środki na rachunku bankowym.
W ocenie Sądu w świetle przedstawionej sytuacji materialnej Stowarzyszenia koszty sądowe jakie winny zostać uiszczone na obecnym etapie sprawy nie uzasadniają wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać tutaj należy, iż na ocenę Sądu nie może wpłynąć oświadczenie skarżącej w zakresie posiadania majątku jedynie w formie zapisu w bilansie rachunkowym. Sąd bowiem kieruje się stanem faktycznym ujawnionym w dokumentach finansowych strony, które co do zasady winny odzwierciedlać faktyczną sytuację finansową wnioskującej strony.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada aktualnie środków finansowych i znajduje się obecnie w bardzo złej sytuacji płatniczej, ponieważ kryzys finansowy spowodował znaczące zmniejszenie środków przekazywanych z budżetu państwa na zadania wynikające z zapisów ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o jeżyku regionalnym. Stowarzyszenie odnotowało spadek wpływów z działalności poligraficzno-wydawniczej i aktualnie ponosi straty. Wpływy z działalności gospodarczej nie pokrywają kosztów działalności operacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuję:
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania stronie skutecznego dostępu do sądu w żadnym razie nie oznacza konieczności zagwarantowania jej bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie uznał kierując się stanem faktycznym ujawnionym przez stronę w dokumentach finansowych, a także mając na uwadze, że koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi koniecznymi wydatkami obciążającymi stronę skarżącą, że wniosek Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, że wnosząca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Stowarzyszenie musi mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 271/08).
Również w piśmiennictwie przyjmuje się, iż osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J. P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. LexisNexis, Warszawa 2010 r., str. 568).
Z przedstawionego sprawozdania finansowego za 2010 r. wynika, że stowarzyszenie prowadzi działalność w znacznych rozmiarach, bowiem uzyskało przychody ze sprzedaży w kwocie 1.208.037,81 zł, a zysk netto za 2010 r. wyniósł 1.088.794,49 zł. Rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 sierpnia 2011 r. wskazuje, że stowarzyszenie nadal prowadzi działalność i w powołanym okresie uzyskało przychody netto ze sprzedaży w wysokości 588.514,67 zł, poniosło koszty działalności operacyjnej w wysokości 1.084.147,62 zł i wykazuje stratę w wysokości 28.406,07 zł. Stowarzyszenie posiada także środki trwałe w kwocie 835.644,49 zł, w tym budynki, lokale, urządzenia techniczne.
Całokształt przedstawionych przez stronę dokumentów finansowych wskazuje, że – jak prawidłowo ustalono – Stowarzyszenie posiada znaczny majątek, prowadzi działalność gospodarczą, pobiera składki od członków, posiada środki na rachunku bankowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy w tej sytuacji podzielić stanowisko sądu I instancji, że w świetle opisanej sytuacji materialnej Stowarzyszenia koszty sądowe jakie winny zostać uiszczone nie uzasadniają wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając na uwadze wskazane okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.