Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. odmówił Spółce B. D. G. w B. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rz. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.
Sąd I instancji wskazał, że motywując wniosek o przyznanie prawa pomocy spółka podniosła, iż w chwili obecnej osiąga zysk umożliwiający kontynuowanie zatrudnienia na obecnym poziomie, natomiast w 2014 r. odnotowała stratę, zaś jej stan finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych.
Strona została wezwana zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2015 r. do uzupełnienia wniosku poprzez przedstawienie aktualnych wyciągów obrazujących saldo na wszystkich rachunkach bankowych strony skarżącej za ostatnie trzy miesiące; zbiorczego zestawienia wartość przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące oraz składanych przez spółkę odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące. Strona nie przedłożyła dokumentów wymienionych w wezwaniu pozostawiając je bez odpowiedzi.
W takim stanie sprawy Sąd I instancji wskazując na regulacje zawarte w art. 245 § 3 i 4 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że spółka nie wykazała aby jej sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów postępowania sądowego w całości. Skarżąca nie uzupełniła bowiem, pomimo wezwania, wniosku o przyznanie prawa pomocy. Złożyła jedynie wniosek na urzędowym formularzu nie wnosząc żadnych innych dokumentów, w tym określonych w wezwaniu, umożliwiających ocenę zdolności płatniczych spółki, a tym samym przyjęcie, iż nie posiada ona wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych.
B. D. G. Spółka z o.o. w B. W. zażaleniem zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:
- 1. prawa procesowego mającego wpływ na treść orzeczenia, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dowolną ocenę przedstawionej sytuacji która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść samodzielnie pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku;
- 2. prawa materialnego, art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy wskazane artykuły stanowią, że skarżący ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podczas gdy mocą zaskarżonego postanowienia odmawia się stronie skarżącej prawa do rozpatrzenia sprawy przez sąd administracyjny, pomimo istnienia przesłanek do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Podnoszą te zarzuty skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, a więc obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przywołana treść art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że to na stronie domagającej się przyznania jej prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych dające podstawy do uznania, że nie jest ona w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w pełnej wysokości. Inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania podniesionych we wniosku okoliczności spoczywa przede wszystkim na stronie występującej z żądaniem udzielenia jej prawa pomocy.
Sąd rozpoznający wniosek może nałożyć na stronę obowiązek przedłożenia w określonym terminie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony jeśli uzna, że oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Analiza akt sprawy wskazuje w sposób jednoznaczny, że skarżąca spółka formułując wniosek o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu mogącego potwierdzić zawarte we wniosku oświadczenia, pozwalającego na dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych spółki w związku z zainicjowanym postępowaniem sądowoadministracyjnym. Pełnomocnik skarżącej nie przedłoży także dokumentów do nadesłania, których zobowiązany został zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2015 r., mających wskazać na aktualną sytuację majątkową i finansową spółki. Również wywiedziony do postanowienia z dnia 16 lipca 2015 r. odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy, sprzeciw nie został poparty żadnymi dokumentami mogącym mieć pływ na ocenę zasadności żądania zwolnienia skarżącej spółki od kosztów sądowych.
W takim stanie sprawy Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że niemożliwym było dokonanie oceny zdolności płatniczych spółki i przyjęcie, że nie posiada ona wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Błędnie jest w tym zakresie stanowisko donoszące się do naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji spółki. Wątpliwości co do wystarczającego zakresu informacji zawartych we wniosku spowodowały wezwanie strony do jego uzupełnienia poprzez nadesłanie, konkretnie wymienionych dokumentów, które miały wskazywać na aktualne zdolności płatnicze skarżącej i w konsekwencji na jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania sądowego. Uchylenie się przez pełnomocnika od odpowiedzi na to wezwanie spowodowało negatywne dla spółki rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy i wynikało wyłącznie z zaniechania pełnomocnika spółki. Nie może być wobec tego mowy o dowolności i pobieżności przedstawionej sytuacji jakiej dokonał Sąd I instancji.
Niezrozumiałym jest zarzut naruszenia art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP. Autor zażalenia wywodząc w ramach tego zarzutu, że zaskarżone postanowienie odmawia spółce prawa do rozpatrzenia sprawy przez sądy administracyjnej, zdaje się nie zauważać treści art. 176 ust. 2 Konstytucji RP określającego, że ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy. Skoro postępowanie określone jest poprzez ustawę, w przypadku tej sprawy jest to ustaw – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a ta przewiduje jako zasadę generalną ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem w sprawie jak również przewiduje możliwość zwolnienia od takich kosztów, to realizacja konstytucyjnego prawa do sądu uzależniona jest od spełnienia warunków określonych w konkretnej ustawie procesowej. Jak wskazano, przyczyną odmowy zwolnienia od kosztów strony była bierność jej pełnomocnika w podejmowaniu czynności procesowych wynikłych z działania Sądu I instancji, które były co do istoty zgodne z przepisami prawa procesowego (p.p.s.a.) jak i zmierzały do obiektywnego i pełnego rozpoznania wniosku. Nie można wobec tego zarzucić Sądowi I instancji, iż ten ograniczył stronie prawo do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny i dokonania kontroli działalności administracji publicznej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.