Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2548/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odrzucił skargę kasacyjną "C." Spółki z o.o. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2014 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2548/13) w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Ponadto Sąd zwrócił stronie skarżącej uiszczony wpis od skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 marca 2014 r. pełnomocnik skarżącej spółki został wezwany do uzupełnienia (w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania) braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii odpisu z Krajowego Rejestru Sadowego aktualnego na dzień udzielenia pełnomocnictwa z dnia 13 marca 2014 r. lub pełnego odpisu tego dokumentu, obejmującego datę pełnomocnictwa, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Odpis zarządzenia doręczono pełnomocnikowi spółki w dniu 1 kwietnia 2014 r. Pełnomocnik przesłał odpis pełny z KRS (stan na dzień 8 kwietnia 2014 r.) przy piśmie z dnia 8 kwietnia 2014 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 9 kwietnia 2014 r. (co wynikało z daty stempla pocztowego).
Sąd pierwszej instancji uznał, że strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi kasacyjnej. Wezwanie do uzupełnienia tego braku doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 kwietnia 2014 r., a zatem termin na wykonanie wezwania upływał z dniem 8 kwietnia 2014 r. Tymczasem żądany dokument pełnomocnik strony przesłał w dniu 9 kwietnia 2014 r., czyli z uchybieniem terminu. Skutkowało to odrzuceniem skargi kasacyjnej z uwagi na nieuzupełnienie jej braków w wyznaczonym terminie.
Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła "C." Sp. z o.o. Spółka zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie skargi kasacyjnej.
Strona wnosząca zażalenie zarzuciła orzeczeniu Sądu pierwszej instancji naruszenie:
- 1. art. 83 § 3 w związku z art. 178 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej pomimo oddania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w terminie zakreślonym przez Sąd, tj. w dniu 8 kwietnia 2014 r.,
- 2. art. 178 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi kasacyjnej wobec rzekomego nieuzupełnienia braków skargi w wyznaczonym terminie, pomimo że nawet według ustaleń poczynionych przez Sąd przekroczenie terminu było nieznaczne, albowiem jednodniowe, czyli najmniejsze możliwe, co skutkowało naruszeniem konstytucyjnego prawa do sądu.
W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że pismo procesowe wraz z odpisem pełnym z rejestru przedsiębiorców dotyczącym skarżącej spółki pracownik kancelarii wysłał do WSA w urzędzie pocztowym w dniu 8 kwietnia 2014 r. W związku z tym niezrozumiałe jest, dlaczego na kopercie widnieje skreślony stempel z datą 07042014, a obok został postawiony stempel z datą 09042014, kiedy faktycznie pracownik kancelarii wysłał pismo w dniu 8 kwietnia 2014 r. W takiej sytuacji Sąd powinien dążyć do wyjaśnienia rozbieżności w datach na stemplach pocztowych widniejących na kopercie i w tym celu wezwać stronę do podjęcia odpowiednich działań. Natomiast samo przystawienie na kopercie stempli z dwiema wykluczającymi się datami nie może prowadzić do przyjęcia przez Sąd za właściwą daty późniejszej, tzn. na niekorzyść skarżącej.
Zdaniem autora zażalenia, nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że pismo z dnia 8 kwietnia zostało złożone z jednodniowym przekroczenie terminu, to nie powinno to zamykać skarżącemu prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa i podlega uchyleniu, lecz z innych powodów niż wskazane w zażaleniu.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 178 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie wystąpiła ostatnia z przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie, czyli nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi kasacyjnej. Zdaniem WSA, art. 178 p.p.s.a. znajdował w sprawie zastosowanie, bowiem pełnomocnik spółki po terminie uzupełnił brak formalny skargi kasacyjnej, tj. nadesłał odpis pełny z Rejestru Przedsiębiorców KRS dotyczący skarżącej spółki.
Kwestionując w zażaleniu tę ocenę, skarżąca spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 83 § 3 w związku z art. 178 p.p.s.a., a także art. 178 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP. Zdaniem strony, wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zostało wykonane w terminie, a nawet jeśli hipotetycznie nastąpiło jednodniowe uchybienie, to nie powinno to zamykać stronie prawa do sądu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty podniesione w zażaleniu są niezasadne.
Zgodnie z art. 83 § 3 p.p.s.a. oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe lub w polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji nie naruszył tego przepisu, skoro jako datę uzupełnienia braków skargi kasacyjnej przyjął datę złożenia pisma przez pełnomocnika spółki w placówce Poczty Polskiej S.A. Sąd nie miał również podstaw do przyjęcia innej daty złożenia pisma niż wynikająca z wyraźnego stempla znajdującego się na kopercie. Podstawy przyjęcia innej daty złożenia pisma w placówce pocztowej nie mogły stanowić inne stemple znajdujące się na kopercie, skoro zostały one wyraźnie przekreślone.
Nietrafny jest również pogląd strony wnoszącej zażalenie, że jednodniowe uchybienie terminu na uzupełnienie braków formalnych nie powinno skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej, gdyż byłoby to działaniem zbyt rygorystycznym i prowadziłoby do naruszenia prawa do sądu. Podkreślić należy, że obowiązek wykonania wezwania sądu do uzupełnienia braków formalnych, jak i termin na dokonanie tej czynności wynikają z ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma podstaw do przyjęcia, że przepisy ustawowe, które ustanawiają takie wymogi formalne są sprzeczne z art. 45 ust. 1 (określającym prawo do sądu), art. 77 ust. 2 (zakazującym zamykania drogi sądowej w przepisach ustawowych) i art. 78 (określającym zasadę dwuinstancyjności postępowania) Konstytucji RP. W wyroku z dnia 8 kwietnia 2014 r. o sygn. SK 22/11 (publ. OTK-A 2014/4/37) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że postanowienia Konstytucji nie wykluczają ustanowienia określonych wymogów formalnych, zmierzających do przyspieszenia postępowania, a formalizm procesowy - sam w sobie - jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowania, ponieważ brak rygorów formalnych niechybnie prowadziłby do arbitralności rozstrzygnięć i destrukcji wymiaru sprawiedliwości.
Wskazane wyżej zarzuty zażalenia nie uzasadniały uchylenia zaskarżonego postanowienia. Niemniej jednak podkreślenia wymaga, że rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany zarzutami wskazanymi w tego rodzaju środku odwoławczym. W przypadku skutecznego złożenia zażalenia zadaniem NSA jest kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia lub zarządzenia, dokonywana w pełnym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowienie Sądu pierwszej instancji zaskarżone w niniejszym postępowaniu wpadkowym zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Przypomnieć należy, że podstawę prawną rozstrzygnięcia WSA stanowił art. 178 p.p.s.a. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd pierwszej instancji z przepisu tego wydedukował normę prawną, zgodnie z którą "jeżeli strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie braków skargi kasacyjnej, to wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym tę skargę kasacyjną". Oczywistym jest, że zastosowanie dyspozycji wskazanej normy prawnej nastąpi tylko wtedy, gdy zostaną spełnione wszystkie elementy hipotezy tej normy. W przypadku analizowanej normy odrzucenie skargi kasacyjnej jest uwarunkowane wystąpieniem w sprawie trzech okoliczności: 1) wniesiona skarga kasacyjna zawiera braki, 2) strona została wezwana do uzupełnienia tych braków, 3) strona nie wykonała wezwania w wyznaczonym terminie.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika spółki zawiera brak, bowiem do złożonego wraz ze skargą kasacyjną pełnomocnictwa z dnia 13 marca 2014 r. (udzielonego adwokatowi, który sporządził ten środek odwoławczy) nie załączono oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii odpisu z KRS, aktualnego na dzień udzielenia pełnomocnictwa lub pełnego odpisu tego dokumentu obejmującego datę pełnomocnictwa. Niewątpliwie powodem takiego żądania miało być ustalenie, czy osoba, która podpisała pełnomocnictwo była uprawniona do działania w imieniu skarżącej spółki w dacie dokonania tej czynności.
Zauważyć należy, że pełnomocnictwo z dnia 13 maca 2014 r. zostało podpisane przez K. C. - prezesa zarządu "C." Sp. z o.o. W aktach sądowych w dacie złożenia skargi kasacyjnej znajdował się już odpis aktualny z rejestru przedsiębiorców KRS dotyczący skarżącej spółki (według stanu na 25.09.2013 r.), który strona nadesłała przy piśmie z dnia 31 października 2013 r. na wezwanie Przewodniczącego Wydziału VI WSA w Warszawie Z tegoż odpisu wynika, że do reprezentowania spółki jest zarząd, przy czym w przypadku tego podmiotu zarząd jest jednoosobowy - złożony wyłącznie z prezesa zarządu K. C. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpatrującym wniesione przez spółkę zażalenie, mając na uwadze zarówno zawartość akt sprawy, jak i treść wydanego w sprawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VI WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2014 r. oraz sporządzonego w celu jego wykonaniu wezwania z dnia 27 marca 2014 r. nie można uznać, że skarga kasacyjna była obarczona brakiem uniemożliwiającym nadanie jej dalszego biegu.
Podnieść bowiem należy, że Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego powziął wątpliwości co do danych wynikających ze znajdującego się już w aktach sprawy wyciągu z KRS, który był aktualny na dzień 25 września 2013 r. (k. 21-22 akt sądowych). Skoro Sąd pierwszej instancji nie przytoczył żadnych okoliczności, które wskazywałyby na nieaktualność posiadanych danych, to żądanie od spółki kolejnego odpisu z KRS uznać należało za nieuzasadnione (por. analogiczne stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 8 maja 2014 r. o sygn. akt I FZ 118/14; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Z uwagi na powyższe należy przyjąć, że skarga kasacyjna spółki nie zawierała braku formalnego, do którego uzupełnienia wezwano pełnomocnika strony. Wobec tego nie wystąpiły wszystkie okoliczności wynikające z hipotezy normy prawnej wyprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji z art. 178 p.p.s.a., co z kolei wykluczało możliwość zastosowania w sprawie dyspozycji wspomnianej normy, tj. odrzucenia skargi kasacyjnej.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.
PG