Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 23 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 648/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. odmówił "M." Spółce z o.o. w L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy przedłużenia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa spółki nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi, który w sprawie wynosi 500 zł. Sąd I instancji wskazał, że kapitał zakładowy spółki wynosi - 1.410.000,00 zł. Wartość środków trwałych spółki, według bilansu za 2013 r., wynosi 408.413,24 zł (w tym rzeczowe aktywa trwałe – 163.679,99 zł), a aktywa obrotowe – 25.144,94 zł. Z przedstawionego zeznania podatkowego CIT-8 wynika, że przychody spółki wynosiły w 2013 r. 271.698,73 zł, a koszty uzyskania przychodów - 286.785,96 zł, w wyniku czego spółka odnotowała stratę w wysokości 15.087,23 zł. Na rachunku bankowym na dzień 5 stycznia 2014 r. znajdowała się kwota 1.283,01 zł (spółka nie przedstawiła aktualnego wyciągu z rachunku bankowego).
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Sąd wskazał, że strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (vide postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy, że spółka utraciła płynność finansową, gdyż nie wykazała, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym.
Co więcej, mimo generowania strat przez kilka ostatnich lat, spółka nadal funkcjonuje, co oznacza, że posiada środki na ich pokrycie. Sąd zauważył, że skarżąca posiada środki pieniężne na rachunku bankowym, które dwukrotnie przekraczają wysokość wpisu sądowego od skargi, który wynosi w 500 zł. Ponadto pojęcie "dostatecznych środków" nie może być ograniczone wyłącznie do środków pieniężnych. W posiadaniu spółki znajduje się znaczny majątek, gdzie wysokość środków trwałych, według bilansu za 2013 r., wynosi 408.413,24 zł, a aktywów obrotowych 25.144,94 zł.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła "M." Sp. z o.o. w L., zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że nie wykazała ona w sposób dostateczny, że nie posiada wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia spółka powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie, ponownie wskazując, że koszty uzyskania przychodów wyniosły za rok 2013 – 286.785,96 zł, co w efekcie daje stratę w wysokości 15.087,73 zł, natomiast kapitał zakładowy w wysokości 1.410.000 zł to jedynie wartość nominalna, natomiast wartość rzeczywista kapitału zakładowego jest ujemna i wynosi – 107.066,75 zł. Z przedłożonego przez skarżącą bilansu wynika, że Spółka miała straty w wysokości 98.836,00 zł, natomiast suma strat z lat ubiegłych w łącznej kwocie 1.418.230,75 zł przewyższa swą wartością wartość kapitału zakładowego. Wartość kapitału zakładowego stanowi jedynie wartość nominalną, zaś rzeczywista wartość kapitału własnego jest ujemna i wynosi - 107.066,75 zł. Z kolei posiadane przez MULTITECH Sp. z o.o. środki trwałe o wartości 99.871,74 zł to głównie nieczynne automaty do gier, które nie mogą być wykorzystywane ze względu na czynności podejmowane przez Urząd Celny.
Natomiast przychody w kwocie 271.698,73 zł za 2003 r. w znacznej części zostały przeznaczone na pokrycie straty, a także faktycznie zablokowane na skutek czynności podejmowanych przez Urząd Celny, który uniemożliwia korzystanie z przedmiotów stanowiących podstawowy składnik źródła dochodu spółki w postaci automatów do gier.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na tym etapie postępowania obejmują wpis od skargi. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, zgodnie z którym strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Trafnie zatem Sąd I instancji wskazał, że powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Jak słusznie też zauważył Sąd I instancji, środki na rachunku bankowym na dzień 5 stycznia 2014 r. znacznie przewyższają wysokość wpisu od skargi, a ponadto spółka nie przedstawiła aktualnego wyciągu z rachunku bankowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych, w sytuacji gdy na rachunku ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości ponad 1.283,01 zł. Skarżąca natomiast, ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.