Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 974/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł J. J. złożył wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z informacji zawartych we wniosku wynikało, że skarżący powadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, które jest utrzymywane z jego emerytury w wysokości 4.496,30 zł oraz emerytury jego żony w wysokości 1.301,83 zł. Wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni 56,46 m² oraz działkę o powierzchni 0,0549 ha, a także nieruchomość rolną o powierzchni 1,1 ha. Nie posiada natomiast zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.), ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro. Wnioskodawca spłaca jednocześnie kredyt na zakup mieszkania – miesięczna rata wynosi 618,13 zł.
Postanowieniem z dnia 22 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazując, że środki finansowe pozostające do faktycznej jego dyspozycji przewyższają kilkukrotnie koszty postępowania sądowego. W granicach możliwości finansowych wnioskodawcy pozostaje zatem poniesienie kosztów postępowania bez zachwiania jego sytuacji materialnej i bytowej.
Na skutek wniesionego przez skarżącego sprzeciwu sprawę w powyższym zakresie rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że przedmiotem oceny w sprawie należało objąć realną sytuację wnioskodawcy w odniesieniu do jego aktualnych zdolności finansowych. Biorąc pod uwagę stan rodzinny, majątek oraz dochody wspólnego gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wnioskodawca należało przyjąć, że nie znajduje się on w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy. Łączne miesięczne dochody wspólnego dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynoszą 5.798,13 zł brutto (4.775,30 zł netto). Wysokość uzyskiwanych dochodów gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wnioskodawca stanowi podstawę do przyjęcia, że posiada on w chwili obecnej dostateczne środki finansowe na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
J. J. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie uznając je za niezasadne. Wskazał, że Sąd I instancji zajął się tym, ile on ma emerytury wraz z żoną zamiast zając się sprawą dotyczącą podważenia wydanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzji. Pozbawienie go prawa do obrony przez Sąd uważa za niezasadne, gdyż kosztami winna być obciążona Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji w C. Zatem jego emerytura i status majątkowy nie mają w tym przypadku znaczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy podkreślić, że postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w P., a wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który wpłynęło do Sądu w dniu [...] lipca 2013 r., jest prawidłowe.
We wskazanym piśmie skarżący zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, do którego wzywany był zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] lipca 2013 r. Wniosek ten uruchomił więc w pierwszej kolejności procedurę związaną z przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wskazanym przez skarżącego zakresie. Rozpoznawanie takiego wniosku należy do właściwości wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy (art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) i winien być rozpoznany niezwłocznie.
W związku z tym sprawa została przekazana referendarzowi sądowemu do rozpatrzenia, zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga również fakt, że na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zaznaczył, że wnosi o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, więc w takim zakresie wniosek był rozpatrywany najpierw przez referendarza sądowego, a następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy.
Należy zwrócić uwagę, że postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy jest tzw. postępowaniem wpadkowym, w którym Sąd ocenia jedynie, czy istnieją przesłanki do jego przyznania. Dopiero więc po zakończeniu postępowania w zakresie prawa pomocy będzie rozpatrywana skarga skarżącego z dnia [...] czerwca 2013 r., w której skarżący podważa decyzje Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Podkreślić również należy, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Koszty związane z poszczególnymi czynności ponosi zatem ta strona, która czynności dokonała, a więc w tej sprawie skarżący, który wniósł skargę. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek.
Wobec powyższego, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.