Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 10 lutego 2016 r. o sygn. akt III SA/Lu 1085/14 odmówił B. B.zmiany prawomocnego postanowienia z 1 kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji podał, że B.B. (dalej: "skarżący") wystąpił 22 stycznia 2015 r. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd postanowieniem z 1 kwietnia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Powyższe rozstrzygnięcie stało się prawomocne na skutek oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia skarżącego (postanowienie z 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 277/15).
Następnie skarżący 3 grudnia 2015 r. wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy postanowieniem z 11 grudnia 2015 r. odmówił zmiany postanowienia z dnia 1 kwietnia 2015 r.
Wskutek wniesionego sprzeciwu Sąd pierwszej instancji wspomnianym postanowieniem z 10 lutego 2016 r. odmówił zmiany wcześniejszego postanowienia z 1 lutego 2015 r. argumentując tym, że w sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności, która jest warunkiem zastosowania art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. DZ.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.), czyli zmiany lub uchylenia postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, nawet prawomocnego. W drugim wniosku skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 24 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 6, 64 ha. Podniósł również, że jest osobą chorą, ma trudności finansowe a pomieszczenie, które zajmuje wymaga remontu. Wskazał, że opłaca rachunek za energię elektryczną w wysokości 319,54 zł a obecnie pobierana emerytura wynosi 1615 zł i jest nieco wyższa od poprzedniej (1587,03 zł). W sprzeciwie skarżący stwierdził, że "jego sytuacja się nie zmieniła" co zdaniem Sądu stanowiło dostateczną przesłankę do odmowy zmiany prawomocnego postanowienia z 1 lutego 2015 r.
B. B. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym stwierdził, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne albowiem zaskarżone postanowieniem zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż skarżący wystąpił 3 grudnia 2015r. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych dotyczył, co wynika z treści formularza PPF, wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 4 listopada 2015 r. o odrzuceniu skargi. Sąd pierwszej instancji wydając rozstrzygnięcie o odmowie zmiany postanowienia z 1 kwietnia 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy orzekł zatem niezgodnie z wnioskiem strony, gdyż samowolnie ustalił przedmiot rozstrzygnięcia. Z art. 63 p.p.s.a. wynika bowiem, że postępowanie sądowe wszczyna się na wniosek. To treść wniosku, a w szczególności żądanie w nim zawarte, determinuje przedmiot tego postępowania.
Skarżący wyraźnie zaznaczył w formularzu PPF, że wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych od zażalenia na postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r. o odrzuceniu skargi, czyli od postanowienia kończącego postępowanie w jego sprawie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Natomiast postanowienie Sądu pierwszej instancji z 1 kwietnia 2015 r. dotyczyło zwolnienia od wpisu sądowego od zażalenia wniesionego na postanowienie Sądu z 17 grudnia 2014 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Sąd, co należy również podkreślić, pomimo uprawomocnienia się postanowienia z 1 kwietnia 2015 r. na skutek oddalenia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2015 r.) nie wezwał skarżącego do opłacenia wpisu od zażalenia na postanowienie z 17 grudnia 2014 r. i w konsekwencji nie nadał biegu temu środkowi zaskarżenia. W tej sytuacji, postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi za powodu uchybienia terminu do jej wniesienia było przedwczesne.
Skarżący przedstawił w formularzu PPF swoją sytuację finansową oświadczając, że jego warunki finansowe i zdrowotne są trudne, gdyż jest po drugim zawale. Podał, że pomieszczenie, w którym mieszka wymaga remontu i znacznych wydatków. Jego miesięczna emerytura wynosi 1615 zł zaś rachunki za energię elektryczną to wydatek ok. 319.54 zł miesięcznie.
Sąd pierwszej instancji wydał zaskarżone postanowienie opierając się wyłącznie na twierdzeniach zawartych w formularzu PPF i w sprzeciwie, wskutek czego nie wezwał skarżącego do udokumentowania jego rzeczywistego stanu majątkowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd powinien był, stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. wezwać skarżącego do przedłożenia rachunków potwierdzających bieżące wydatki na żywność i leki, w szczególności na leki związane z przebytym zawałem oraz odcinka emerytury z KRUS, a następnie ustalić, czy w sytuacji majątkowej skarżącego zapłata wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł spowoduje uszczerbek w jego utrzymaniu koniecznym, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wymóg przedłożenia dokumentów obrazujących stan majątkowy (finansowy) skarżącego jest również zasadny chociażby z tego powodu, że wniosek pierwotny o zwolnienie z kosztów sądowych został złożony 22 stycznia 2015 r. a kolejny wniosek skarżący złożył po upływie niemalże roku (3 grudnia 2015 r.)
Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji powinien rozpoznać wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych od wniesionego zażalenia na postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., a po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy Sąd powinien nadać bieg temu zażaleniu, które, jak wynika z akt sprawy, zostało wniesione z zachowaniem ustawowego terminu. W tej sytuacji, nadanie przez Sąd klauzuli prawomocności postanowieniu z dnia 4 listopada 2015 r. o odrzuceniu skargi należy uznać za przedwczesne.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny sąd Administracyjne uchylił na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. zaskarżone postanowienie.