Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r. odmówił przyznania M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych o w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 30 [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, którą ustalono, że W. L. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawarcia ze skarżącą umowy, co do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia.
Sąd zarządzeniem z 17 [...] 2014 r. wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie [...] złotych.
W otwartym terminie do uiszczenia wpisu od skargi skarżąca wniosła o zwolnienie jej z tego obowiązku, gdyż - jak podała, nie może ponieść go w jakiejkolwiek wysokości, ponieważ odnotowuje znaczne problemy z płynnością finansową. W uzasadnieniu wniosku poinformowała, że na dzień 18-19 [...] 2015 r. na rachunkach bankowych posiadała kwotę [...] złotych; jej zobowiązania wobec wykonawców wynosiły [...] złotych (przeterminowane) i [...] złotych (nieprzeterminowane), zaś należności od klientów to kwota netto [...] złotych. Nadto podała także, że ma zaciągnięty kredyt bankowy w kwocie [...] złotych, który w całości wykorzystała, a jej zobowiązania wciąż rosną. Skarżąca poinformowała, że spłaca swoje zobowiązania podatkowe, gromadzi na subkoncie środki w celu wypłaty poborów za dany miesiąc dla pracowników, jak również przygotowuje się do spłaty kredytu obrotowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, iż wysokość kapitału zakładowego spółki skarżącej wynosi [...] złotych, a wartość środków trwałych oraz niematerialnych i prawnych to [...] złotych.
Nadto wskazano, że za okres I-XI/2014 r. strata wyniosła [...] złotych. Skarżąca poinformowała również, że stan na [...] posiadanych przez nią kontach bankowych, na których były zgromadzone środki pieniężne, to łączna kwota [...] złotych.
W wykonaniu wezwania Referendarza sądowego skarżąca załączyła do akt także swój rachunek zysków i strat na [...] 2015 r. oraz sprawozdanie finansowe za rok obrotowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 r. wraz z rachunkiem zysków i strat. Z powyższych dokumentów wynika, że w 2012 r. - przy przychodzie w wysokości [...] złotych, skarżąca uzyskała dochód w kwocie [...] złotych, natomiast w roku następnym – 2013 - przy przychodzie w wysokości [...] złotych, dochód sięgnął kwoty [...] złotych. Z kolei nadesłany przez skarżącą wstępny rachunek zysków i strat za rok 2014 (wariant kalkulacyjny) wskazuje dochód w kwocie [...] złotych, a to przy przychodzie w wysokości [...] złotych. Z dokumentów tych wynika także, że skarżąca w 2014 r. poniosła bardzo wysokie – sięgające kwoty [...] złotych - koszty ogólnego zarządu, które były związane z organizacyjnym utrzymaniem jej przedsiębiorstwa oraz ogólną organizacją produkcji jako całości.
Na tą kwotę składają się koszty administracyjno-gospodarcze, obejmujące koszty utrzymania zarządu przedsiębiorstwa skarżącej, jak np. wynagrodzenia członków zarządu, podróże służbowe, koszty biurowe oraz koszty ogólnoprodukcyjne, dotyczące tej części produkcji, która nie jest przypisana poszczególnym wydziałom (np. koszty utrzymania obiektów, pozwalających na funkcjonowanie całego przedsiębiorstwa, ochrony mienia). Natomiast z przedłożonego rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015 r. do 28 [...] 2015 r. wynika, iż skarżąca poniosła stratę w wysokości [...] złotych - przy przychodach netto ze sprzedaży w kwocie [...] złotych.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca została wezwania przez Referendarza sądowego do nadesłania wyciągów ze swoich rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi jedynie wyjaśniła, że ze względu na specyfikę swojej działalności w miesiącu realizowanych jest kilka tysięcy transakcji, a więc wydruki takich wyciągów opiewałby na setki stron, co byłoby dla niej zbyt kosztowne i w związku z tym nie nadesłała żądanych wyciągów.
W tym stanie rzeczy Referendarz sądowy - postanowieniem z 12 [...] 2015 r., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.
Skarżąca niezgadzając się z odmową w terminie wniosła od niej sprzeciw, w którym wskazała, że jej sytuacja finansowa pogorszyła się i obecnie na rachunkach bankowych nie posiada już środków finansowych, a jej zobowiązania wobec podwykonawców wynoszą [...] złotych, stąd strata powiększyła się do kwoty [...] złotych. Dodatkowo skarżąca podniosła, że kwoty jakie widnieją na jej rachunkach to w rzeczywistości przepływy środków przez jej konta, a nie jej zarobek. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów źródłowych, dokumentujących pogorszenie się sytuacji finansowej skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania, które ograniczają się obecnie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] złotych. Sąd wskazał, iż pomimo wezwania Referendarza sądowego do uzupełnienia braków rozpoznawanego wniosku skarżąca nie przedstawiła wyciągów bankowych, które dowiodłyby jej twierdzenia, że nie posiada na tą chwilę żadnych środków finansowych. Sąd stwierdził tym samym, że analiza stanu majątkowego skarżącej w chwili obecnej nie jest niemożliwa i nie daje podstaw do uczynienia zadość żądaniu skarżącej. Jedynym kryterium oceny rozpoznawanego wniosku jest bowiem wyłącznie kryterium finansowe.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, zatytułowanym przez Skarżącą "Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r." zaskarżyła ona powyższe postanowienie w całości i wniosła o uwzględnienie wniosku.
W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, iż obecnie nie posiada już środków finansowych na rachunkach, jej zobowiązania wobec podwykonawców wynoszą [...] PLN, należności ściągalne są już mniejsze i oscylują w granicach [...] PLN, przy czym na razie nie ma żadnych wpływów z czynności egzekucyjnych, strata z działalności Spółki powiększyła się i obecnie wynosi [...] PLN. Skarżąca wskazała, że jej przychody są związane wprost z jej kosztami, gdyż jej wysoka pozycja wynika z pieniędzy, jakie spółka otrzymuje na wynagrodzenia uczestników badań, które bez marży przekazuje im po zakończeniu umowy. W efekcie przychody te oznaczają przepływ środków przez spółkę, a nie jej zarobek.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Z powyższego wynika, że obowiązkiem podmiotu składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszym postępowaniu Sąd I instancji wywiązał się z powyższego obowiązku w sposób należyty.
Zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącej przez Sąd I instancji prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była okoliczność, iż złożone przez spółkę dokumenty nie pozwalają na pełną ocenę jej sytuacji finansowej, ponieważ Spółka nie załączyła wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy (o co została zarządzeniem wezwana).
Konfrontując nadesłane przez stronę w niniejszym postępowaniu dokumenty z treścią zarządzenia wzywającego do uzupełnienia złożonego wniosku z uwagi na fakt, iż oświadczenie i dokumenty wcześniej złożone przez Spółkę, WSA uznał za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji. Zdaniem NSA, skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że Sąd miał obowiązek ocenić aktualną sytuację majątkową strony skarżącej w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy.
Sąd I instancji zasadnie zatem wezwał spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, na podstawie których mógłby dokonać rzetelnej oceny jej zdolności finansowej. Na powyższe wezwanie Sądu spółka nadesłała sprawozdanie finansowe M. sp. z o.o. za rok 2013 r., Rachunek Zysków i Strat ze stanem na dzień 28 [...] 2015 r., Rachunek Zysków i Strat za rok 2014 – wstępny - oraz KRS. Spółka nie wywiązała się natomiast z ostatniego punktu wezwania z dnia 8 [...] 2015 r., czyli nie przedstawiła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na tych rachunkach. Brak powołanych wyżej dokumentów nie pozwala zatem na uznanie, iż skarżąca wypełnia przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., bowiem jej sytuacja finansowa nie jest jasna.
Strona skarżąca, twierdząc że nie posiada środków finansowych nie przedstawiła jednocześnie żądanych dokumentów, o które wezwał ją Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wymagane zarządzeniem dokumenty mogłyby bądź potwierdzić bądź zaprzeczyć oświadczeniu strony, że nie dysponuje ona dostatecznymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów postępowania. Konkludując, prawidłowa jest ocena Sądu I instancji, że w niniejszym postępowaniu skarżąca spółka nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.