Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 14 grudnia 2015 r., pozostawił bez rozpoznania wniosek S. J. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi S. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
I
W motywach postanowienia WSA w G. wskazał, że w związku z wezwaniem skarżącego do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, S. J. (dalej: skarżący) pismem z dnia [...] września 2015 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych.
W dniu [...] września 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie go na urzędowym formularzu (PPF), który został skarżącemu doręczony wraz z wezwaniem.
W związku z faktem, iż w wyznaczonym wezwaniem terminie skarżący nadesłał wniosek o przyznanie mu prawa pomocy na formularzu, ale według nieobowiązującego już wzoru, zarządzeniem z dnia 16 października 2015 r., referendarz sądowy pozostawił jego wniosek bez rozpoznania.
Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego przez S. J. sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny G., przywołując regulacje zawarte w art. 252 § 2, art. 49 § 1 i art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wskazał na obowiązek ciążący na stronie domagającej się przyznania prawa pomocy złożenia wniosku według ustalonego, obowiązującego wzoru, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Przesłanie skarżącemu wniosku o przyznanie prawa pomocy – formularza wniosku PPF (według aktualnego wzoru) celem jego wypełnienia i odesłania w ustawowym terminie wraz z pouczeniem o skutkach niedokonania tej czynności oraz nadesłanie – w odpowiedzi – przez skarżącego wniosku na formularzu PPF według nieobowiązującego wzoru, było w ocenie Sądu pierwszej instancji nieuzupełnieniem braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, stanowiącym bezwzględną przeszkodę w nadaniu pismu dalszego biegu. Powyższe w ocenie Sądu musiało skutkować koniecznością pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
II
W zażaleniu na powyższe postanowienie S. J. wniósł o jego uchylenie i zwolnienie od opłat. W uzasadnieniu skarżący podał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który przesłał do Sądu w związku z wezwaniem go do uzupełnienia braku formalnego wniosku pobrał ze strony internetowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie skarżący, w związku z wezwaniem go do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy, przedłożył ów wniosek na formularzu, który – na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji i co stanowiło podstawę zaskarżonego postanowienia – nie odpowiadała aktualnie obowiązującemu wzorowi formularza PPF, na którym wniosek powinien zostać złożony. Taki stan sprawy co do zasady, a więc w sytuacji, gdy wniosek w przedmiocie żądania przyznania prawa pomocy, nie został złożony na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, powoduje jego pozostawienie bez rozpoznania. Wynika to z regulacji zawartej w art. 257 p.p.s.a., który określa, że wniosek niezłożony na urzędowym formularzu pozostawia się bez rozpoznania. Obowiązek złożenia wniosku na urzędowym formularzu nakłada natomiast art. 252 § 2 p.p.s.a. – wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, który to wzór i sposób udostępnienia urzędowego formularza określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia (art. 256 pkt 1 p.p.s.a.).
Bezsprzecznym jest, że przedłożony przez skarżącego formularz PPF nie był w dacie jego złożenia, zgodny z aktualnie obowiązującym wzorem formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle przywołanych przez skarżącego okoliczności podniesionych, tak w sprzeciwie jak i zażaleniu, nazbyt rygorystycznym i formalistycznym jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, w wyniku którego wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania. Jak podał skarżący w wymienionych pismach, uzupełnienie braku formalnego wniosku poprzez złożenie go na formularzu nastąpiło z wykorzystaniem wzoru znajdującego się na stronie internetowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. Zauważyć należy, że w czasie od wezwania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku (wrzesień 2015 r.) do wydania zaskarżonego postanowienia (grudzień 2015 r.), na stronie internetowej wymienionego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego znajdował się wzór formularza, jakim posłużył się i przedłożył w sprawie skarżący.
Wzór ten był odmienny od aktualnie obowiązującego wzoru formularza PPF, który jak trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonym zarządzeniu zaczął obowiązywać od dnia 29 sierpnia 2015 r. Najistotniejszą różnicą była zmiana w zakresie oświadczenia zgodnego z wymogiem określonym w art. 252 § 1a p.p.s.a., zawarta w rubryce 13 formularza (poprzedniego jak i aktualnego).
W takim stanie, w szczególności w sytuacji, w której skarżący wskazał na źródło pochodzenia wykorzystanego przez niego formularza, pochodzącego z ogólnodostępnej strony internetowej jednego z sądów administracyjnych, posłużenie się przez niego nieobowiązującym formularzem, dostępnym dla ogółu obywateli w formie elektronicznej, nie mogło przemawiać za tak rygorystycznym zastosowaniem zasady formalności związanej z instytucją prawa pomocy, wynikającej z przywołanych przepisów. Nie można bowiem obciążać strony toczącego się przed sądem postępowania, zaniedbaniami, brakami lub błędami wynikłymi z niedostosowania sfery techniczno – administracyjnej instytucji państwowej, której zasadniczym celem jest ułatwienie dostępu do sądu i stworzenie możliwości jak najsprawniejszego i zgodnego z wymogami procedury (przepisami postępowania) podejmowania przez strony, szczególnie występujące w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, czynności procesowych.
Podniesiona i omówiona okoliczność odmienności wzorów formularza PPF nie została wzięta pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji przy rozpoznawania sprawy, która wynikała z argumentacji strony zawartej w sprzeciwie, a która miała w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego znaczenie dla nadania wnioskowi skarżącego dalszego biegu, począwszy do oceny spełnienia wymogów formalnych złożonego wniosku.
Za niezrozumiałą uznać należy argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zmierzająca do wykazania, że skarżący powinien był posłużyć się przesłanym mu przez Sąd pierwszej instancji wzorem formularza.
Żaden z przywołanych przepisów oraz przepisów zawartych w dziale V rozdziale 3 oddział 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczących prawa pomocy, nie nakłada na stronę – chcącą skorzystać z tego prawa – obowiązku posłużenia się wzorem formularza wniosku w sposób, w jaki sugeruje w motywach postanowienia Sąd pierwszej instancji. Przepisy procesowe nakładają na wnioskodawcę wyłącznie przywołany wyżej obowiązek złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Zarówno jego wzór, jaki i sposób udostępnienia określony został natomiast w rozporządzeniu, aktualnie Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy, w którym przewidziano w § 2 i § 3 sposoby udostępniania formularza.
Zarówno ustawa procesowa, jak i rozporządzenie nie przewidują nadrzędności, czy pierwszeństwa formularza urzędowego wniosku doręczonego stronie przez sąd administracyjny nad formularzami możliwymi do uzyskania w inny wymieniony w rozporządzeniu sposób, a fakt przedsięwzięcia takiej czynności przez Sąd w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, stanowi wypełnienie wytycznych zawartych w § 2 pkt 3 przywołanego rozporządzenia oraz wypełnienie zasad określonych w art. 6 i art. 7 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.