Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii produktu niezgodnej z przepisami, określenia terminu wycofania z obrotu oraz nałożenia opłaty sankcyjnej.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy M. Z. oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej (na którą składają się nieużytki) o powierzchni ok. 5 ha oraz nie osiąga żadnych dochodów ani nie posiada innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów i oszczędności, w związku z czym nie ma środków na prowadzenie postępowania.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia ww. wniosku skarżący wskazał, że nie otrzymał dopłat do gruntu z funduszy Unii Europejskiej, nie prowadzi księgi, nie posiada konta bankowego, a spółka cywilna, której był wspólnikiem (E. P. H. "E." s.c., M. Z., Z. Z.), uległa likwidacji z dniem [...] kwietnia 2012 r. Oświadczył także, że ze spółki nie osiągnął żadnego dochodu w 2012 r. oraz że nie korzysta z zasiłków ani nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Ponadto skarżący przedłożył kopię zaświadczenia Burmistrza D. z [...] czerwca 2010., z którego wynika, że jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego na terenie gminy D. o pow. 6,3752 ha, oraz wskazał, że nieodpłatnie przeniósł własność gruntu o pow. 1 ha na drugiego współwłaściciela.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił M. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnie 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Sąd wskazał, że z urzędu jest mu znana okoliczność, iż decyzją Urzędu Skarbowego z M. z dnia [...] lutego 2012 r., ustalono M. Z. roczny dochód z upraw, chowu i hodowli na kwotę 25.354 zł. Decyzję tę skarżący załączył do pisma z dnia [...] lipca 2013 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 540/13 (stanowiącego korespondencję w przedmiocie uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy), w którym oświadczył, że nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z zasiłków, "dorabia gdzie się da", zaś gospodarstwo rolne, które prowadził z bratem, uległo likwidacji.
W sprawie niniejszej skarżący nie wykazał źródeł swojego dochodu. Oświadczył jedynie, iż nie otrzymał dopłat do gruntu z Unii Europejskiej, nie posiada kont bankowych, nie korzysta z zasiłków ani nie jest przez nikogo utrzymywany.
Mając zatem na uwadze oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz materiał dowodowy zgromadzony w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 540/13, Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jego roczny dochód wynosi 25.354 zł. Zdaniem Sądu dochód ten jest wystarczający do uiszczenia wpisu sądowego, w który w tej sprawie wynosi 1500 zł.
M. Z. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu podniósł, że "WSA skonkludował, iż jeśli skarżący nie korzysta z niczyjej pomocy (pomimo braku stałych dochodów) to jest w stanie ponieść koszty postępowania administracyjnego. WSA jest w błędzie". Stwierdził również, że "skarżący nie ma zdolności administracyjnej występując jako wspólnik spółki cywilnej – co zostało orzeczone prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w S.".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego.
Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W świetle powołanego powyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.
Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie można bowiem uznać, że skarżący rzetelnie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, skoro nie przedłożył dokumentów dotyczących jego dochodów. Z dokumentów zaś znanych Sądowi z urzędu, tj. decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] lutego 2012 r. ustalającej skarżącemu dochód w wysokości 25.354 zł wynika, iż dochód ten jest wystarczający do uiszczenia wpisu sądowego, który w tej sprawie wynosi 1500 zł.
W zażaleniu skarżący w zasadzie nie kwestionował prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie wskazał żadnego przepisu, który Sąd I instancji w jego ocenie naruszył, ani też nie wykazał, na czym polegał błąd w ustaleniach dotyczących zaistnienia przesłanek umożliwiających przyznanie prawa pomocy.
Niezrozumiały i niezwiązany z niniejszą sprawą jest argument skarżącego dotyczący jego zdolności administracyjnej. Na obecnym etapie postępowania przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wyłącznie objęte zażaleniem postanowienie WSA z dnia 16 września 2013 r. Kwestia legitymacji, czyli zdolności bycia stroną w postępowaniu administracyjnym jest poza granicami niniejszej sprawy. Jedynie na marginesie można zauważyć, że skarżący błędnie odczytał załączony do zażalenia wyrok Sądu Apelacyjnego w S., z którego wynika, że to spółka cywilna, a nie skarżący, nie ma ogólnej zdolności administracyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.