Uzasadnienie
I
Objętym zażaleniem postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym R. P. w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia
Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji podał, że skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przedłożone oświadczenie majątkowe nie zawierało informacji o źródłach przychodów, wysokości dochodów oraz kosztach utrzymania wnioskodawcy. Wobec tego wezwano skarżącego do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez złożenie szeregu szczegółowo wymienionych w wezwaniu dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji finansowej. W wykonaniu tego wezwania skarżący oświadczył, że nie może udokumentować żadnych dochodów gdyż w 2011 i 2012 roku nie uzyskał jakichkolwiek dochodów, nie posiada rachunku bankowego zaś wskazany przez organ rachunek bankowy jest pusty z uwagi na nieprzyznanie mu od roku 2004 żadnych dopłat. Z powodu braku dopłat nie prowadził on w latach 2011 – 2012 działalności rolniczej.
Oświadczył, że jest osobą bezdomną utrzymującą się z pożyczek i datków, a częściowo również z żebractwa. Ponadto nie pełni funkcji prezesa żadnej spółki gdyż "został odwołany i zrezygnował z pełnienia funkcji". Nieruchomości wskazane we wniosku stanowią zaś własność Agencji Nieruchomości Rolnych. Oświadczył również, że jest zadłużony na kwotę 500.000 złotych i został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Sąd I instancji wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), uznał, że złożone przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach nie pozwalają na ustalenie jego aktualnej sytuacji materialnej, albowiem nie pozwalały na ocenę czy zasoby materialne skarżącego są wystarczające do zaspokojenia potrzeb koniecznych utrzymania siebie i rodziny oraz czy dysponuje on zasobami w rozmiarze pozwalającym na pokrycie kosztów sądowych.
Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie udokumentował twierdzeń o wysokości zadłużenia, nie ujawnił przyczyn powstania zadłużenia, nie wskazał również zastosowanych środków egzekucji i wysokości wyegzekwowanych kwot. Wskazał również, że w świetle informacji znanych Sądowi z urzędu, odnośnie reprezentowania przez skarżącego przed sądem spółki A. w organizacji oraz posiadania udziałów w spółce A. – Z. w kwocie 101.000 złotych, oświadczenia wnioskodawcy są niepełne i budzą wątpliwości uniemożliwiając jednoznaczną ocenę zaistnienia okoliczności określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
II
Zażaleniem R. P. zaskarżył to postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem.
W uzasadnieniu wskazał, że ustalenia Sądu I instancji są niezgodne z rzeczywistością i pozbawione racjonalnych podstaw. Skarżący podniósł, że Sąd I instancji stwierdzając, że wnioskodawca będąc osobą bezdomną, bez środków do życia i leczenia, uznał, iż jego sytuacja jest korzystna w stopniu pozwalającym mu na poniesienie kosztów sądowych nie wskazując jednocześnie skąd skarżący ma "wziąć pieniądze na te koszty".
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy w określonym powołanym przepisem zakresie reguluje art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, przewidując, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten, co wynika z jego treści, a co jest potwierdzone i akceptowane tak przez orzecznictwo sądów administracyjnych jak i literaturę przedmiotu, nakłada na wnioskującego o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej pozwalającej na obiektywną ocenę, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego czy też jakiekolwiek poniesienie tych kosztów jest niemożliwe.
Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa, zatem przede wszystkim na stronie domagającej się udzielenia jej prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa może być przejęta przez Sąd rozpoznający wniosek, co wynika z treści art. 255 p.p.s.a., w przypadku stwierdzenia, że oświadczenia zawarte we wniosku są niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, jednakże ogranicza się ona wyłącznie do wskazania przez Sąd, w formie wezwania do nadesłania w zakreślonym terminie, oświadczeń lub dokumentów źródłowych niezbędnych do dokonania tej oceny.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy oraz oświadczenia związane z tym wnioskiem nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej oceny zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. Skarżący w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wezwany został w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dokumentacji i złożenia oświadczeń mających szczegółowo zobrazować jego rzeczywisty stan majątkowy, sytuację rodzinną i koszty związane z codzienną egzystencją oraz jego realne możliwości poniesienia kosztów sądowych. W wezwaniu z dnia 19 kwietnia 2013 r. zobowiązano bowiem skarżącego do nadesłania szeregu dokumentów mających zobrazować posiadane przez niego źródła dochodu oraz wydatków, jakie ten ponosi w związku z prowadzeniem działalności rolniczej i kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego z uwzględnieniem okoliczności dotyczących zajmowania przez skarżącego stanowiska kierowniczego w spółce z o.o.
A. – Z. i zbycia przez niego udziałów w tej spółce oraz reprezentowania spółki z o.o. A. w organizacji. Zobowiązano skarżącego również do wskazania czyją własnością, z podaniem tytułów prawnych do ich zajmowania, są nieruchomości w M., N. S., L., W. i S. P. D.. Skarżącego zobowiązano także do udokumentowania czy w stosunku do niego prowadzone są postępowania egzekucyjne i jaki jest, najogólniej mówiąc, ich efekt.
Skarżący w wykonaniu wezwania zawarł szereg oświadczeń dotyczących określonych w wezwaniu kwestii majątkowych i sytuacji osobistej jednakże nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu na ich poparcie w tym mających potwierdzić, że faktycznie jest osobą bezdomną utrzymująca się z pożyczek i datków, że na jego rachunku bankowym nie ma środków finansowych, czy faktycznie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Nie przedłożył również jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że nie pełni funkcji prezesa w żadnej z wymienionych w wezwaniu spółek jak również nie przedłożył dokumentów odnośnie własności nieruchomości także wymienionych w wezwaniu. Pomimo wniesienia środka odwoławczego od postanowienia referendarza sądowego, a więc przed rozpoznaniem wniosku przez Sąd I instancji, skarżący nie uzupełnił swojego wniosku o dodatkowe informacje mogące mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponad oświadczenia zawarte w wykonaniu wezwania z 19 kwietnia 2013 r.
W tym stanie sprawy, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że nie jest możliwym dokonanie obiektywnej oceny możliwości skarżącego poniesienia kosztów wobec nieprzedstawienia jakichkolwiek dokumentów wykazujących na wiarygodność zawartych we wniosku i piśmie z dnia 9 maja 2013 r. oświadczeń. W konsekwencji brak było podstaw do zastosowania art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i uwzględnienia wniosku skarżącego w żądanym przez niego zakresie wobec niewykazania, iż jest on osobą niebędącą w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.