Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Go 757/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę W. P. A. Spółki z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] sierpnia 2010 r., w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego bez wymaganej licencji.
W piśmie z dnia 16 czerwca 2011 r. skarżąca Spółka wniosła o sporządzenie i przesłanie uzasadnienia ww. orzeczenia.
Następnie zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Go 757/10 Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wezwał stronę skarżącą do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym na skutek zgłoszonego żądania. Jednocześnie pouczono Spółkę, że jeżeli opłata nie zostanie uiszczona w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, Przewodniczący zarządzi jej ściągnięcie od strony, która złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie (art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm./, dalej jako: p.p.s.a., w zw. z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych /Dz. U. Nr 221, poz. 2192/, dalej jako: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r.).
Na to zarządzenie skarżąca złożyła zażalenie zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o przesłanie skarżącej orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Zarządzeniu zarzuciła:
- 1. niewskazanie podstawy prawnej wezwania do uiszczenia opłaty, co pozbawia stronę poznania kwalifikacji prawnej sprawy, odniesienia się do niej, sprawdzenia zgodności z prawem żądania, a także przygotowania formalnoprawnego zaskarżenia. Wada ta czyni według skarżącej zaskarżone wezwanie nieważnym. Sąd powołał tylko art. 234 § 2 ale w kwestii ściągnięcia niezapłaconej kwoty, co nie jest meritum sprawy, a wręcz nie ma zastosowania w tej chwili w tej sprawie. Sąd tylko ubocznie powołał § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., ale nie uczynił tego wprost i precyzyjnie, co należy uznać, za niewystarczające.
- 2. niezastosowanie właściwej kwalifikacji prawnej do sprawy, tj. przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Sprawa kwalifikuje się do innego przepisu i stanu faktycznego i przepisu gdzie nie ma opłaty od uzasadnienia w sprawie.
- 3. nieważność zaskarżonego zarządzenia z mocy prawa gdyż jest ono podpisane przez inspektora M. Z., która nie jest upoważniona do reprezentacji Sądu ani Przewodniczącego Wydziału.
- 4. niewskazanie podstawy prawnej samego wezwania w konkretnym przepisie k.p.a., co ma znaczenie dla sprawy gdyż pozbawia stronę poznania kwalifikacji prawnej sprawy, odniesienia się do niej, sprawdzenia zgodności z prawem żądania opłaty a także przygotowania formalno-prawnego zaskarżenia.
- 5. błędne wezwanie do opłaty w kwocie 100 zł, gdy opłata w tej wysokości nie odnosi się do tej sprawy i do skarżącego, bo jest on zwolniony z takiej opłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Z kolei, stosownie do treści art. 234 § 2 tej ustawy opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek. Przepisów art. 220 i art. 221 nie stosuje się. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 zł.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Go 757/10 oddalającego jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] sierpnia 2010 r., w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego bez wymaganej licencji.
Z akt sprawy, a zwłaszcza ze skierowanego do Spółki zawiadomienia o rozprawie oraz protokołu rozprawy z dnia 9 czerwca 2011 r. nie wynika, aby przed jego złożeniem została ona poinformowana, że złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie jest związane z obowiązkiem uiszczenia opłaty kancelaryjnej (karta nr 69 i 78 – akt sądowych). Ponadto w tej sprawie skarżąca występuje bez adwokata lub radcy prawnego.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. w oparciu o art. 234 § 2 p.p.s.a. zasadnie wezwał skarżącą do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od złożonego przez nią wniosku pod rygorem jej ściągnięcia i prawidłowo na podstawie § 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. określił wysokość tej opłaty na kwotę 100 złotych.
Podkreślić należy, iż sformułowanie "pobiera się", odnoszące się do opłaty kancelaryjnej, zawarte w art. 234 § 2 p.p.s.a. oznacza obowiązek podjęcia przez sąd administracyjny działań, zmierzających do uiszczenia przez stronę wskazanej opłaty. Zasadą jest, że opłatę kancelaryjną pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, natomiast zarządzenie o wezwaniu strony skarżącej do uiszczenia tej opłaty wynika z ekonomiki procesowej, pozwalając na uiszczenie opłaty bez narażania się przez stronę skarżącą na ściąganie jej w drodze egzekucji. W przepisie tym wprowadzono również odstępstwo od zasady, wyrażonej w art. 220 § 1 p.p.s.a., iż sąd administracyjny nie podejmuje żadnych działań przed uiszczeniem należnej opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2010 r., sygn. akt II OZ 917/10; postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 458/11; postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 505/11 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W przypadku, gdy strona złożyła wniosek o doręczenie odpisu wyroku oddalającego skargę wraz z uzasadnieniem, a wymagana opłata kancelaryjna przy jego zgłoszeniu nie została przez nią uiszczona, Sąd nie może wezwać strony w trybie art. 220 p.p.s.a. do uiszczenia tej opłaty pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W takiej sytuacji obowiązkiem Sądu jest podjęcie działań, zmierzających do uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej za doręczenie jej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, co oznacza, że spoczywa na nim obowiązek wezwania strony do uiszczenia opłaty kancelaryjnej pod rygorem jej ściągnięcia na podstawie art. 234 § 2 p.p.s.a.
Ponadto zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przepis ten nakłada na każdy skład orzekający sądu administracyjnego, przewodniczącego tego składu, jak i przewodniczącego wydziału obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków w postępowaniu. Oznacza to, że skierowanie do strony wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej jest działaniem zmierzającym do pobrania od niej wskazanej opłaty (art. 234 § 2 p.p.s.a.), które znajduje swoje uzasadnienie w ogólnych obowiązkach sądu administracyjnego wynikających z art. 6 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że zasadne jest wezwanie strony skarżącej do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w związku z jej wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, jeżeli nie została ona zwolniona, w drodze przyznania prawa pomocy, ani na podstawie art. 239 p.p.s.a. z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2005 r. sygn. akt II OZ 952/05 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W niniejszej sprawie wskazane zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych, wbrew zarzutom zażalenia, nie miało miejsca.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to odnosi się także do sytuacji, która wystąpiła w niniejszej sprawie tj. gdy o obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej strona nie była uprzednio poinformowana, w sprawie występuje bez adwokata lub radcy prawnego, a ściąganie tej opłaty w drodze egzekucji związane jest z dodatkowymi kosztami.
Ubocznie zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt SK 11/05 (OTK-A 2006/3/27) wskazał, iż w art. 221 p.p.s.a., (Pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej) jest przewidziany wyjątek od ogólnej zasady wezwania do uiszczenia opłaty. Przepis ten na mocy art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2010 r., Nr 36, poz. 196) został uchylony. Oznacza to, że w obowiązującym stanie prawnym na gruncie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada wzywania do uiszczenia opłaty (np. opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania strony) nie doznaje wyjątków, nawet w sytuacji, gdy strona reprezentowana jest przez adwokata lub radcę prawnego.
W konsekwencji wskazać należy, że skoro zgodnie z art. 211 p.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków, a stosownie do treści art. 212 § 1 p.p.s.a. opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, to zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej jest zarządzeniem przewodniczącego w przedmiocie kosztów sądowych, na które przysługuje zażalenie (art. 227 § 1 p.p.s.a.).
Odnosząc się jeszcze do pozostałych zarzutów zażalenia należy jedynie wskazać, że wezwanie Spółki do uiszczenia opłaty kancelaryjnej (sporządzone przez pracownika sekretariatu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. - inspektor M. Z.), zostało sporządzone w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., które to zarządzenie znajduje się w aktach WSA (nr karty 83), a więc zarządzenie zostało sporządzone przez osobę uprawnioną i również pod tym względem jest prawidłowe. Niewskazanie w zarządzeniu przepisów k.p.a. także było zasadne, gdyż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zastosowanie znajdują przepisy p.p.s.a.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone zarządzenie za prawidłowe i dlatego, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.