Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 243/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego w sprawie, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi i wynoszą 200 zł. Z przedstawionych dowodów WSA wywiódł, że M. K. uzyskuje wraz z żoną stały dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości co najmniej 800 zł miesięcznie. Syn (pozostający ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym) również otrzymuje stałe środki finansowe z tytułu renty socjalnej (630 zł miesięcznie). Zdaniem Sądu osoba fizyczna, która dysponuje jakimkolwiek miesięcznym stałym dochodem winna partycypować w kosztach postępowania.
Skarżący nie należy zaś do kręgu osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Jego sytuacji materialnej nie sposób bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieosiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania.
Zażalenie na to postanowienie wniósł M. K. Sądowi I instancji zarzucił błędne przyjęcie, że przy dochodzie ok. 400 złotych na dorosłego domownika miesięcznie skarżącego stać na uiszczenie kosztów sądowych w sytuacji, gdy w istocie skarżącemu brakuje pieniędzy na opłacenie składek KRUS oraz leków na cukrzycę. Poza tym skarżący zaznaczył, że przedstawił wszystkie wymagane przez Sąd dokumenty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawa z wniosku M. K. o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych była już przedmiotem orzekania i została rozstrzygnięta postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 maja 2015 r., który odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący nie wniósł sprzeciwu.
Zatem ponowny wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy w takim samym jak uprzednio zakresie, złożony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia z dnia 27 maja 2015 r. Sąd I instancji był zatem zobowiązany do dokonania oceny, czy w obecnym wniosku skarżący wskazał okoliczności, które dawałyby podstawę do uznania, że jego sytuacja materialna zmieniła się (na niekorzyść) w takim stopniu, który czyniłby nieaktualną poprzednią ocenę możliwości finansowych skarżącego w partycypowaniu w kosztach postępowania i które to okoliczności pozwalałyby na uwzględnienie zgłoszonego wniosku (tak też NSA w postanowieniu z 10 lipca 2015 r., sygn. akt I GZ 405/13).
W myśl bowiem art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu.
W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wskaże nowe okoliczności, na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. będzie możliwe (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że mimo iż w podstawie zaskarżonego obecnie postanowienia Sąd I instancji nie wskazał wprost omówionego wyżej art. 165 p.p.s.a., to z treści orzeczenia wynika, że WSA miał na uwadze, że dokonuje oceny kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie. Właśnie dokonanej oceny zmiany okoliczności przedstawionych we wnioskach skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił.
Wykazanie, że dochód skarżącego zmniejszył się, z 1.000 złotych do 700 złotych miesięcznie, nawet przy uwzględnieniu dodatkowego dochodu z tytułu renty socjalnej w wysokości 630 złotych przyznanej dorosłemu synowi pozostającemu ze skarżącym i jego żoną we wspólnym gospodarstwie domowym - mając na uwadze, że należny wpis od skargi wynosi 200 złotych - w ocenie Sądu kasacyjnego skutkowałoby pogorszeniem sytuacji skarżącego w zakresie utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny miał również na uwadze wykazaną przez skarżącego konieczność ponoszenia przez niego kosztów zakupu leków.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji i przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.