Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 1291/15, odrzucił skargę [...]na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we [...] z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie chylenia decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania płatności obszarowej do powierzchni roślin grupy upraw podstawowych i przyznania uzupełniającej płatności obszarowej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U.z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie. Terminy – stosownie do treści art. 83 § 1 p.p.s.a.– oblicza się według przepisów prawa cywilnego. Nadto termin do wniesienia skargi jest terminem ustawowym (nie jest możliwe jego skrócenie lub przedłużenie przez sąd), procesowym (w razie jego uchybienia, istnieje możliwość jego przywrócenia) oraz prekluzyjnym (upływ terminu sąd uwzględnia z urzędu i z tej przyczyny odrzuca skargę).
WSA podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzję, zawierającą prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, skutecznie doręczono dorosłemu domownikowi w dniu 14 października 2015 r. Zatem termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg w dniu 15 października 2015 r. i upłynął z końcem dnia 13 listopada 2015 r. (piątek). Tymczasem skarga na wspomniane rozstrzygnięcie została wniesiona przez pełnomocnika skarżącego dopiero w dniu 14 listopada 2015 r. Wobec tego skarga podlegała odrzuceniu stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [...]wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia w całości oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- - art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w wyniku nieprawidłowego przyjęcia, że zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona skarżącemu, a tym samym, że przysługuje od niej skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego;
- - ewentualnie - art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w wyniku nieprawidłowego przyjęcia, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 14 października 2015 r., a tym samym, że skarga została oddana w urzędzie pocztowym po upływie terminu do jej złożenia.
W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy wynika, że przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję odebrał [...]. Jednakże [...] nie zamieszkuje w [...], nie jest domownikiem [...]ani [...] i nikt z tych osób nie upoważnił go do odebrania dla nich korespondencji. [...]jest jedynie pracownikiem [...] (pełnomocnika skarżącego) i jest przez niego zatrudniony jako pracownik fizyczny wykonujący obowiązki na terenie gospodarstwa rolnego.
Na potwierdzenie powyższych okoliczności skarżący przedstawił oświadczenie [...]z dnia 17 lutego 2016 r., kopię umowy o pracę z dnia 15 maja 2005 r. oraz kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 19 lutego 2014 r. na okoliczność miejsca jego zamieszkania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie skarżącego zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu administracyjnym zasadą jest doręczanie pism osobom fizycznym do rąk własnych (tzw. doręczenie właściwe). Wyjątkiem od tej zasady są tzw. doręczenia zastępcze uregulowane w art. 43 i 44 k.p.a. Zgodnie z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Przepis ten powinien być interpretowany zawężająco. Doręczenie zastępcze nie może bowiem prowadzić do zamknięcie drogi sądowej do ochrony interesów strony (por. wyrok TK z dnia 15 października 2002 r., sygn. akt SK 6/02). Przyjąć więc należy, iż "domownikiem" w rozumieniu art. 43 k.p.a. jest osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym (G. Łaszczyca (w:) G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. Zakamycze 2005, s. 519).
Będzie tu chodzić zatem o takie osoby, dla których mieszkanie adresata będzie ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów (por. postanowienie NSA z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II GZ 154/12).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że przesyłkę zawierającą decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we [...] z dnia [...] października 2015 r. odebrał [...]. Sąd I instancji odrzucając skargę uznał, że zaskarżona decyzja, zawierająca prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, skutecznie została doręczono dorosłemu domownikowi w dniu 14 października 2015 r. Zatem termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg w dniu 15 października 2015 r. i upłynął z końcem dnia 13 listopada 2015 r.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe ustalenie zapadło bez dostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy. W świetle przedstawionych przez skarżącego wraz z zażaleniem dowodów, nie jest jednoznaczne, czy osobę odbierającą przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję - można uznać za dorosłego domownika w rozumieniu art. 43 k.p.a. Jak wynika bowiem z przedłożonego oświadczenia [...]nie zamieszkuje on wraz ze skarżącym ani też z jego pełnomocnikiem [...]. Jest jedynie pracownikiem [...]. Na okoliczność faktycznego miejsca zamieszkania [...], skarżący przedstawił również kopię umowy o pracę z dnia 15 maja 2005 r. zawartą z ww. oraz kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 19 lutego 2014 r. Z powyższych dokumentów wynika, że [...]zamieszkuje w [...]. Natomiast przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję została doręczona na adres pełnomocnika skarżącego [...].
W tym miejscu wymaga podkreślenia, że domniemanie doręczenia pisma adresatowi powstaje tylko wówczas, gdy jest pewne, że pismo zostało wręczone jednej z osób wymienionych w przepisie art. 43 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1996 r., sygn. akt SA/Wr 81/96).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja skarżącego jak również treść złożonych przez niego dowodów wskazują, że podstawa faktyczna doręczenia zastępczego uregulowana w art. 43 k.p.a., została przedwcześnie sformułowana. W związku z tym koniecznym jest podjęcie działań zmierzających do jednoznacznego wyjaśnienia, czy decyzja z dnia [...] października 2015 r. została doręczona stronie w sposób zgodny z wymogami k.p.a., a więc odniesienie się do przedstawionych przez stronę w zażaleniu twierdzeń i dowodów. To właśnie od przesądzenia kwestii skuteczności doręczenia stronie przesyłki z decyzją, Sąd może przejść do następnego etapu, tj. do etapu badania terminu, w jakim strona może wnieść skargę do Sądu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSA i WSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi i dlatego nie orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego.