Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 listopada 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 561/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił "T." C. D. S. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia części nałożonej kary pieniężnej.
W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podał, że wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, do których na dzień wydania postanowienia zaliczyć można jedynie wpis sądowy od skargi w kwocie 200 złotych. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Osiąga miesięczny dochód w wysokości 2500 zł, która to kwota nie pokrywa wszystkich wydatków, w związku z czym niezbędna jest pomoc najbliższej rodziny. Skarżący wskazał również, że jego żona w dniu 5 sierpnia 2009 r. podjęła działalność gospodarczą, ale nie uzyskuje jeszcze dochodu.
Sąd uznał jednak, że nie bez znaczenia są dane zawarte w załączonej przez skarżącego kopii zeznania PIT – 36 za 2008 r., z których wynika zestawienie takich wartości, jak przychód 1.457.340 zł, koszty uzyskania przychodu 1.446.899 zł, oraz dochód 10.440 zł. W ocenie Sądu porównanie dochodu rocznego z dochodem miesięcznym budzi wątpliwości co do rzeczywistych kosztów uzyskania przychodu i wysokości dochodu.
W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącego dowody nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił również, że skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, bowiem nie przedstawił dodatkowych informacji oraz dokumentów źródłowych dotyczących statusu majątkowego i dochodów (w tym dochodów żony), do czego został wezwany w dniu 27 sierpnia 2009 r. przez referendarza sądowego.
W zażaleniu S. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz ponowne rozpatrzenie sprawy w oparciu o złożone wcześniej dokumenty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie jest sytuacja materialna strony.
Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny swojej sytuacji materialnej.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując na trudną sytuację materialną rodziny. W uzasadnieniu podał, że tylko on utrzymuje rodzinę, a żona, która w miesiącu sierpniu 2009 r. zarejestrowała działalność, nie uzyskuje jeszcze dochodów. Skarżący wskazał, że jego miesięczny dochód wynosi 2500 zł. Z załączonej kopii zeznania podatkowego wynika natomiast, że roczny dochód skarżącego za rok 2008 wyniósł 10.440 zł (przychód 1.457.340 zł, koszty uzyskania przychodu 1.446.899 zł).
Skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił wskazanych przez Sąd I instancji wątpliwości co do rzeczywistych kosztów uzyskania przychodu i wysokości dochodu. Również treść zażalenia nie wyjaśnia owych wątpliwości, które wynikają z porównania deklarowanego w zeznaniu PIT – 36 za 2008 r. dochodu rocznego (10.440 zł) z podanym przez skarżącego dochodem miesięcznym (2500 zł).
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że dokonując analizy zdolności płatniczych skarżącego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż jego sytuacja finansowa pozwala mu partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł z tytułu wpisu od skargi.
Zauważyć dodatkowo trzeba, że w zażaleniu skarżący skutecznie nie podważył dokonanych przez WSA ustaleń. Ograniczył się do stwierdzenia, że znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Nie przedstawił więc nowych okoliczności, które mogłyby zmienić ocenę stanu faktycznego sprawy, która - jak wyżej zostało stwierdzone jest prawidłowa. W konsekwencji zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na marginesie należy nadmienić, że prawo pomocy może być przyznane stronie na każdym etapie postępowania, a zatem w przypadku zmiany okoliczności istnieje możliwość wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji, skarżącemu przysługiwać będzie prawo żądania zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do przepisu art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.