Uzasadnienie
B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 11 lipca 2016 r. doręczono B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, wzywając jednocześnie do jego uzupełnienia i odesłania do sądu. Następnie, w dniu 11 sierpnia 2016 r. na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wezwano skarżącą do nadesłania w terminie 14 dni: a) rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2014 i 2015, b) dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2015 r. i w 2016 r. – np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec grudnia 2015 r. oraz koniec czerwca 2016 r., c) wyciągów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (k. [...] akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 3295/13 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po otrzymaniu wezwania nie złożyła wymaganych wyjaśnień oraz dokumentów.
W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia z dnia 2 grudnia 2016 r., zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wskazała, że przedłożyła wymagane dokumenty, nie załączyła jednak wyciągów z posiadanych rachunków bankowych dokumentujących jej stan majątkowy, nie wiedziała bowiem, że obowiązek ustanowiony w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a ma charakter bezwzględny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt II GZ 843/16)
W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy przede wszystkim ze względu na nieprzedstawienie – mimo wezwania – dokumentów obrazujących pełną sytuację majątkową skarżącej. W szczególności, skarżąca nie nadesłała (którą to okoliczność sama potwierdziła w zażaleniu) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wspólników rachunków bankowych. Z tej przyczyny nie było możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych, z jakimi spółka winna się liczyć w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że spółka nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak dokumentów, o których nadesłanie wzywano skarżącą, uniemożliwiał Sądowi I instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że nie została poinformowana jakie dokumenty są niezbędne do uzupełnienia wniosku należy zauważyć, że pismo z dnia 11 sierpnia 2016 r. w sposób jednoznaczny wymieniało, które informacje pomogą w ocenie jej sytuacji majątkowej. Należy także zauważyć, że spółka miała wystarczająco dużo czasu, aby zebrać konieczną dokumentację – odebrała bowiem wezwanie do nadesłania dokumentów w dniu 12 września 2016 r. (k. [...] akt sądowych), zaś postanowienie Sądu, odmawiające przyznania prawa pomocy, zostało wydane w dniu 2 grudnia 2016 r., a zatem prawie trzy miesiące po doręczeniu wezwania.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.