Uzasadnienie
Zarządzeniem z 25 października 2024r., Przewodnicząca VI Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), wezwała Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej: "Rzecznik") do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym i doręczanym na wniosek w kwocie 100 złotych, stosownie do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1090).
Rzecznik zaskarżył w całości powyższe zarządzenie zarzucając mu naruszenie art. 9 ust. 1 pkt. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1668, dalej jako: "u.r.m.ś.p." lub "ustawa o Rzeczniku") w zw. z art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 241 p.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że Rzecznik, jako organ ochrony prawa, działający w niniejszym postępowaniu na prawach prokuratora winien być obciążony kosztami sądowymi, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów powinna prowadzić do uznania, że Rzecznik biorąc udział w postępowaniu na prawach przysługujących prokuratorowi, na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić należy, że analogiczne zagadnienie prawne było już przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniach NSA z: 16 maja 2024 r., sygn. akt II GZ 209/24; z 3 grudnia 2024 r., sygn. akt II GZ 278/24, z 3 grudnia 2024 r., II GZ 410/24; z 12 grudnia 2024 r., sygn. akt II GZ 417/24 (cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA w składzie orzekający w tej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w przywołanych orzeczeniach i przyjmuje jako własne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Regulacja zawarta w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określa zakres podmiotowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i stanowi, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. Biorąc pod uwagę, że jest to przepis szczególny, jako właściwą dla jego interpretacji należy wskazać wykładnię zawężającą. Dla uznania zwolnienia danego podmiotu od kosztów postępowania dany przepis szczególny musi wprost ten podmiot wskazywać. Dotyczy to również przepisów ustaw szczególnych. Za taki przepis nie może zostać uznany art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.ś.p., na który wskazywał Rzecznik. Zgodnie z nim w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi. Z przepisu tego nie wynika jednak zwolnienie Rzecznika od ponoszenia kosztów sądowych.
Określone w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.ś.p. uprawnienia Rzecznika, nie stanową więc wystarczającej podstawy do uznania, że Rzecznik jest objęty zakresem art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podkreślić, że analogicznie jak w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.ś.p. zostały uregulowane w art. 8 § 1 i § 2 p.p.s.a. uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Prawa Dziecka, uczestniczących w postępowaniu na prawach strony. Jednak mimo to, te podmioty zostały wymienione wprost w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy. Takiego uregulowania w stosunku do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców natomiast brak.
Wskazać także należy, że postanowieniem z 2 grudnia 2024 r., sygn. akt II GPS 1/24, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów odmówił podjęcia uchwały abstrakcyjnej, w przedmiocie wniosku Rzecznika celu wyjaśnienie: "Czy w świetle art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, który wniósł skargę w trybie art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku w związku z art. 8 § 3 p.p.s.a. może zostać obciążony kosztami postępowania sądowoadministracyjnego wywołanego tą skargą?". W uzasadnieniu postanowienia NSA ocenił, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczące ponoszenia kosztów postępowania przez Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców nie są trwałe, utrzymujące się i aktualne oraz stwierdził, że linia orzecznicza zgodnie z którą Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców nie należy do kręgu podmiotów zwolnionych z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wyraźnie dominuje w orzecznictwie, a przy tym wyraża aktualne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z 197 § 2 i art. 198 oraz art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.