Uzasadnienie
Zarządzeniem z 28 grudnia 2023 r., Zastępca Przewodniczącej VI Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej: "Rzecznik") do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym i doręczanym na wniosek w kwocie 100 złotych, stosownie do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1090).
Rzecznik w całości zaskarżył powyższe zarządzenie zarzucając mu naruszenie następujących przepisów:
- 1) art.239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że Rzecznik MSP nie mieści się w katalogu podmiotów, które nie mają obowiązku uiszczenia kosztów, skutkiem czego Przewodniczący VI Wydziału WSA w Warszawie błędnie wezwał Rzecznika MŚP do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym i doręczanym na wniosek, pomimo że Rzecznik MŚP jest zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych.
- 2) § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 roku w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wezwanie Rzecznika MŚP do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy Rzecznik MŚP, podobnie jak prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka, ze względu na pełnioną funkcję w demokratycznym państwie prawnym związanym z ochroną praworządności zwolniony jest z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, a tym samym wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej należy uznać za nietrafne.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić należy, że analogiczne zagadnienie prawne było już przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniach NSA z: 22 lutego 2024 r., sygn. akt II GZ 28/24; 29 lutego 2024 r., sygn. akt II GZ 39/24, 7 marca 2024 r., II GZ 51/24; z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 114//24, 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt 149/24 (cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA w składzie orzekający w tej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w przywołanych orzeczeniach i przyjmuje jako własne.
Zgodnie z przepisem art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Regulacja zawarta w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określa zakres podmiotowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i stanowi, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. Biorąc pod uwagę, że jest to przepis szczególny, jako właściwą dla jego interpretacji należy wskazać wykładnię zawężającą. Dla uznania zwolnienia danego podmiotu od kosztów postępowania dany przepis szczególny musi wprost ten podmiot wskazywać. Dotyczy to również przepisów ustaw szczególnych. Za taki przepis nie może zostać uznany art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.ś.p., na który wskazywał Rzecznik. Zgodnie z nim, w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi. Z przepisu tego nie wynika jednak zwolnienie Rzecznika od ponoszenia kosztów sądowych.
Określone w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.ś.p. uprawnienia Rzecznika, nie stanową więc wystarczającej podstawy do uznania, że Rzecznik jest objęty zakresem art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podkreślić, że analogicznie jak w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.ś.p. zostały uregulowane w art. 8 § 1 i § 2 p.p.s.a. uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Prawa Dziecka, uczestniczących w postępowaniu na prawach strony. Jednak mimo to, te podmioty zostały wymienione wprost w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy. Takiego uregulowania w stosunku do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców natomiast brak.
Wskazać także należy, że postanowieniem z 2 grudnia 2024 r., sygn. akt II GPS 1/24, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów odmówił podjęcia uchwały abstrakcyjnej, w przedmiocie wniosku Rzecznika celu wyjaśnienie: "Czy w świetle art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, który wniósł skargę w trybie art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku w związku z art. 8 § 3 p.p.s.a. może zostać obciążony kosztami postępowania sądowoadministracyjnego wywołanego tą skargą?". W uzasadnieniu postanowienia NSA ocenił, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczące ponoszenia kosztów postępowania przez Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców nie są trwałe, utrzymujące się i aktualne oraz stwierdził, że linia orzecznicza, zgodnie z którą Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców nie należy do kręgu podmiotów zwolnionych z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wyraźnie dominuje w orzecznictwie, a przy tym wyraża aktualne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z 197 § 2 i art. 198 oraz art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.