Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił B. Spółce z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2015 r., w przedmiocie kary pieniężnej w z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd I instancji wskazał, że z oświadczenia o majątku i dochodach Spółki wynika, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 37.430,93 zł, a strata za ostatni rok obrotowy 3.069,02 zł. Spółka na wezwanie – stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) o sprecyzowanie i udokumentowanie sytuacji finansowej i majątkowej - zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wniosła o rozpatrzenie wniosku w oparciu o dokumenty już złożone i dodała, że "prowadzi działalność pomimo osiągania straty licząc na polepszenie koniunktury i licząc na przestrzeganie prawa Unii Europejskiej przez organy administracji publicznej oraz sądy".
Sąd I instancji odmawiając przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził, że skarżąca nie wskazała udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania, które na aktualnym etapie postępowania wynoszą 400 zł. Nie przedłożyła także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie czy też na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na niej ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. Zdaniem Sądu podniesione przez wnioskodawczynię okoliczności mają w znacznej mierze charakter ogólnych twierdzeń i zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, ale nie wykazane. Przywołana przy tym okoliczność wystąpienia straty za ostatni rok obrotowy nie może świadczyć o braku środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania, gdyż powstaje ona wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania.
Ponadto, w ocenie Sądu, za uwzględnieniem wniosku nie może także przemawiać fakt posiadania zerowego salda na jednym z kont bankowych. Sądowi wiadome jest bowiem, że rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych wpłat na rachunku przy jednoczesnym uzyskiwaniu przychodów wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego.
II
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
- 1. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść samodzielnie pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku;
- 2. art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy wskazane artykuły stanowią, że skarżący ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podczas gdy mocą zaskarżonego postanowienia odmawia się skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, pomimo istnienia przesłanek do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. powyższego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady, a korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Analiza akt sprawy wskazuje w sposób jednoznaczny, że skarżąca Spółka nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu mogącego potwierdzić zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, pozwalającego na dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych Spółki w związku z zainicjowanym postępowaniem sądowoadministracyjnym. Pełnomocnik skarżącej nie przedłożył również dokumentów, do nadesłania których został zobowiązany. Również wywiedziony od postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy sprzeciw, nie został poparty żadnymi dokumentami mogącymi mieć wpływ na ocenę zasadności żądania zwolnienia skarżącej Spółki od kosztów sądowych.
W takim stanie sprawy Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że niemożliwym było przyjęcie, że skarżąca nie posiada wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Błędne jest w tym zakresie stanowisko odnoszące się do naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji Spółki. Wątpliwości co do informacji zawartych we wniosku spowodowały wezwanie strony do jego uzupełnienia poprzez nadesłanie konkretnie wymienionych dokumentów, które miały wykazać aktualną sytuację majątkową i finansową Spółki, jej zdolności płatnicze, a w konsekwencji jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania sądowego. Ograniczenie się w odpowiedzi na wezwanie do wniosku skarżącej o ocenę jej sytuacji na podstawie posiadanych dokumentów, spowodowało negatywne dla Spółki skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Nie może być wobec tego mowy o dowolności i pobieżności w ocenie sytuacji skarżącej, jakiej dokonał Sąd I instancji.
Dokonanej oceny nie zmienia również wskazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Niezrozumiałym jest zarzut naruszenia art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP. Autor zażalenia wywodząc w ramach tego zarzutu, że "zaskarżone postanowienie odmawia skarżącej prawa do rozpatrzenia sprawy przez sąd administracyjny", zdaje się nie zauważać treści art. 176 ust. 2 Konstytucji RP określającego, że ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy. Postępowanie w sprawie zostało określone przez ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a ta przewiduje jako zasadę ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem w sprawie, jak również możliwość zwolnienia od takich kosztów po spełnieniu określonych warunków.
Wobec tego realizacja konstytucyjnego prawa do sądu uzależniona jest w tej sytuacji albo od podporządkowania się zasadzie poniesienia kosztów postępowania albo spełnienia warunków, od których uzależnione jest zwolnienie od takich kosztów.
Jak wskazano wyżej, przyczyną odmowy zwolnienia od kosztów sądowych była bierność Spółki w wykazaniu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Nie można wobec tego zarzucić Sądowi I instancji, iż ten ograniczył stronie prawo do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, skoro podjął czynności zmierzające do obiektywnego i pełnego rozpoznania wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.