Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., przyznał G. D. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że jedynym dochodem skarżącego jest emerytura w wysokości 620 zł. Skarżący pozostaje w separacji z żoną, korzysta z doraźnej pomocy przyjaciół, a środki uzyskiwane ze świadczenia emerytalnego przeznacza na zakup leków oraz żywności. Stwierdzić należy, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, iż uzasadnia umożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem bez ponoszenia kosztów sądowych w sprawie.
Natomiast w zakresie wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika WSA wyjaśnił, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika w żaden sposób nie wpłynie na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Ponadto strona, działająca bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw, a sąd ma obowiązek udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań.
Na powyższe postanowienie G. D. wniósł zażalenie, podkreślił, że jest osobą o wykształceniu zawodowym oraz posiada niskie dochody. A także wyjaśnił, że bez ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie "będzie w stanie zrozumieć zawiłości prawnych" niniejszego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a zatem należało je oddalić.
Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Oddalając zażalenie oraz zawarte tam zarzuty pod adresem Sądu pierwszej instancji należy powiedzieć, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest zobowiązana wskazać czy domaga się przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a.), czy też chce by przyznano jej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 246 § 4 p.p.s.a.).
Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest związany przedstawionym w nim żądaniem ani zakresem tego żądania. Przepisy bowiem art. 183 § 1 p.p.s.a. stosownie do których Sąd kasacyjny jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi kasacyjnej nie mają zastosowania do postępowania przed sądem pierwszej instancji z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tej przyczyny, Sąd pierwszej instancji w objętym zażaleniem postanowieniu nie naruszył art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 3 tej ustawy gdy przyznał stronie prawo pomocy w zakresie częściowym podczas gdy we wniosku domagała się ona przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznał wniosek G. D. w prawidłowy sposób, gdyż wydając objęte zażaleniem rozstrzygnięcie uzasadnił z jakich względów uznał, że skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania.
Sąd na podstawie oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy ocenił tym samym, w sposób prawidłowy, że nadmiernym ciężarem, z punktu widzenia jego możliwości finansowych, byłoby uiszczenie kwoty wpisu od skargi.
Sąd I instancji prawidłowo i w sposób wyczerpujący, z zachowaniem wymogów o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia z jakich względów oddalił wniosek podatnika w części dotyczącej przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Uzasadnienie Sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nie naruszający zasad postępowania. Nie można też uznać za uzasadnione twierdzenia zawartego w zażaleniu, że jako osoba starsza wiekiem i znajdująca się w trudnej sytuacji życiowej powinien mieć zawodowego pełnomocnika w celu przeprowadzenia niniejszej sprawy. Stosownie bowiem do art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek udzielać stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań.
Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.