Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r., III SA/Po 394/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę E. B. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] marca 2016r., Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2014.
Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku.
WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Po 394/16 odrzucił tę skargę kasacyjną z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych. W uzasadnieniu sąd wskazał, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] maja 2017 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez złożenie opłaconego pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w oryginale lub jego odpis uwierzytelniony zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy (art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a.) w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej.
Kolejnym zarządzeniem z tego dnia wezwano pełnomocnika skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100,00 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej.
Powyższe wezwania zostały doręczone osobie uprawnionej do odbioru przesyłki w dniu [...] maja 2017 r. Termin do usunięcia braków upłynął zatem z dniem [...] maja 2017 r. Tymczasem do chwili wydania zaskarżonego postanowienia WSA braki skargi kasacyjnej nie zostały uzupełnione. Sąd odrzucił wobec tego skargę kasacyjną na podstawie art. 178 p.p.s.a. WSA w uzasadnieniu wskazał także na treść art. 176 § 2 p.p.s.a. oraz art. 175 § 1 p.p.s.a.
Skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie. W uzasadnieniu wskazała, że nie uchybiła terminowi do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zarządzenie w tej sprawie doręczono jej [...] maja 2017 r., a [...] maja 2017 r. pracownik kancelarii poinformował drogą mailową skarżącą o konieczności uiszczenia wpisu. Tego samego dnia skarżąca dokonała opłaty, czego dowodem jest załączone do rozpoznawanego obecnie zażalenia potwierdzenie dokonania przelewu. Następnie dnia [...] maja 2017 r. (wskazanego omyłkowo w skardze kasacyjnej jako 2016 r.) na adres pełnomocnika skarżącej wpłynęło wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi przez złożenie opłaconego pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej. Dnia [...] czerwca 2017 r. (ponownie wskazanego omyłkowo w skardze kasacyjnej jako 2016 r.) kancelaria wysłała pełnomocnictwo wraz z dowodem uiszczenia opłaty skarbowej, na mocy którego pełnomocnik skarżącej może sporządzić skargę kasacyjną do NSA.
Skarga kasacyjna została złożona [...] kwietnia 2017 r. (ponownie wskazanego omyłkowo w skardze kasacyjnej jako 2016 r.). Pełnomocnictwo, które zostało dostarczone do sądu jest zgodne z przepisami prawa i ocenia się je na podstawie jego treści i przepisów prawa cywilnego. Wezwanie Sądu z [...] maja 2017 r. do usunięcia braków skargi kasacyjnej przez złożenie pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej przed NSA jest bezzasadne, gdyż skarżąca po przekazaniu skargi do NSA nie ma obowiązku korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli skarżąca zdecyduje się na dalsze korzystanie z usług adwokata, pełnomocnik dostarczy NSA odpowiednie pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącej przed NSA. Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia sądu i rozpoznanie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wymagania formalne, jakim powinna odpowiadać skarga kasacyjna określono w art. 176 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skarga kasacyjna powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany (§ 1). Poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (§ 2). Wymagania przewidziane dla pisma strony, o których mowa w § 2 tego przepisu to m.in. uiszczenie wpisu od tego pisma oraz odpowiednie pełnomocnictwo. Zgodnie bowiem z art. 230 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami tymi są skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Pełnomocnictwo składa się zaś zgodnie z przepisami Rozdziału 3 Działu II p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie Przewodniczący Wydziału III WSA w Poznaniu w ramach czynności wstępnych związanych z otrzymaniem pisma procesowego dostrzegł wystąpienie trzech braków formalnych wniesionej przez skarżącą skargi kasacyjnej: niezłożenie opłaconego pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed NSA w oryginale lub odpisach uwierzytelnionych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa; niezłożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (art. 176 § 2 p.p.s.a.); nieuiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. W tym zakresie Przewodniczący wydał zarządzenie z [...] maja 2017 r. wzywające do uzupełnienia wskazanych braków w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Skarżąca uiściła wpis od skargi kasacyjnej we wskazanym terminie (doręczenie zarządzenia – [...] maja 2017 r., uiszczenie wpisu – [...] maja 2017 r.) oraz wysokości, pozostałych braków jednak nie uzupełniła.
Wobec tego sąd zasadnie odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 p.p.s.a., zgodnie z którym wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Odnosząc się do twierdzeń podnoszonych w zażaleniu wskazać należy, że są one niezasadne. Skarżąca nie przedłożyła pełnomocnictwa określonego w zarządzeniu wzywającym do uzupełnienia tego braku. Kwestia ta wymaga jednak szerszej uwagi. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki z sądu widnieje określenie jej zawartości – "wezwanie o pełnom. + o ośw. art. 176 § 2 + o wpis od sk. kasac." oraz data ([...] maja 2017 r.), podpis i pieczątka kancelarii, w ramach której praktykę prowadzi pełnomocnik skarżącej. Zgodnie z tym dokumentem sąd przesłał w jednej przesyłce nie tylko wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, lecz także wezwanie do uzupełnienia braku formalnego poprzez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (art. 176 § 2 p.p.s.a.), a także złożenie opłaconego pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed NSA w oryginale lub odpisach uwierzytelnionych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Nie jest zatem zasadne twierdzenie pełnomocnik skarżącej, że otrzymała kolejne wezwanie o nadesłanie pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej przed NSA, w dniu, jak wskazuje w zażaleniu, [...] maja 2017 r. Termin na dokonanie tej czynności upłynął [...] maja 2017 r. Nie ma to jednak kluczowego znaczenia z powodu niewykonania w ogóle wezwania do uzupełnienia tego braku formalnego. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo złożone w związku z wezwaniem do przedłożenia właściwego pełnomocnictwa do reprezentowania strony przed WSA z powodu wniesienia w jej imieniu skargi oraz pełnomocnictwo złożone po wezwaniu do przedłożenia pełnomocnictwa w związku z rozpoznawany obecnie zażaleniem. Brak zaś pełnomocnictwa przedstawionego sądowi w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej.
W tym zakresie istotne są dwie zasadnicze kwestie. Po pierwsze, twierdzenia skarżącej co do sposobu doręczenia wezwania przedłożenia odpowiedniego pełnomocnictwa nie znajdują odzwierciedlenia w aktach sprawy. Jak wskazano wyżej, wezwania do uzupełnienia wszystkich trzech braków formalnych doręczono w jednej przesyłce. Skoro tak, a także z tego powodu, że przesyłka została odebrana i pełnomocnik skarżącej zapoznała się z ich treścią, na co wskazuje opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej, wezwanie o przedstawienie pełnomocnictwa do wniesienia skargi kasacyjnej nie mogło być doręczone później.
Ponadto, z akt sprawy wynika, że od doręczenia zarządzenia z [...] maja 2017 r. do czasu wydania postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej w dniu [...] czerwca 2017 r. pomiędzy sądem a skarżącą nie było jakiejkolwiek wymiany korespondencji. Wobec tego twierdzenie, że wezwanie do przedłożenia pełnomocnictwa wpłynęło do kancelarii pełnomocnika skarżącej [...] maja 2017 r. nie zasługuje na uwzględnienie. W aktach sprawy brak też pełnomocnictwa wysłanego do sądu, jak wskazuje się w zażaleniu, [...] czerwca 2017 r. Nie ma to jednak znaczenia z tego powodu, że termin do uzupełnienia tego braku upłynął [...] maja 2017 r., a więc nadesłane pełnomocnictwo należałoby traktować jako spóźnione, co skutkowałoby odrzuceniem skargi kasacyjnej. Rację ma strona skarżąca, że tzw. przymus adwokacko-radcowski obejmuje tylko sporządzenie skargi kasacyjnej, nie zaś reprezentację strony przed NSA w postępowaniu zainicjowanym tą skargą kasacyjną – i w tym zakresie zarządzenie z [...] maja 2017 r. można uznać za zbyt daleko idące.
Jednakże zarządzenie wzywające do uzupełnienia braków formalnych należy wykonać precyzyjnie, gdyż nie ma możliwości polemiki z jego treścią w postaci skutecznego wniesienia zażalenia na to zarządzenie. Zarządzenie wzywające do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej podlega bowiem odrzuceniu jako niedopuszczalne. Ewentualna polemika z treścią zarządzenia możliwa jest na dalszym etapie postępowania – przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. W interesie strony jest zatem dokładne uzupełnienie braków formalnych wskazywanych w zarządzeniu. Ponadto, skoro pomimo posiadania w aktach sprawy pełnomocnictwa o treści "upoważniam [...] do działania za [...] w sprawie odwołań i skarg, w tym kasacyjnej przed sądem administracyjnym w Poznaniu" po stronie sądu pojawiły się wątpliwości co do zakresu umocowania, to oznaczało to, że treść pełnomocnictwa nie jest jednoznaczna i chociażby z ostrożności procesowej należało przedłożyć pełnomocnictwo wskazywane w zarządzeniu.
Drugą istotną kwestią jest natomiast to, czy zasadnie wezwano skarżącą do przedłożenia odpowiedniego pełnomocnictwa. Jak wskazano, do skargi dołączono pełnomocnictwo o treści: "upoważniam [...] do działania za [...] w sprawie odwołań i skarg, w tym kasacyjnej przed sądem administracyjnym w Poznaniu". Zdaniem NSA pełnomocnictwo to można rozumieć jako upoważniające do działania przed WSA, a także do składania zażaleń (z natury rzeczy poprzez "odwołanie" w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy rozumieć głównie zażalenie) oraz do złożenia skargi kasacyjnej ("w tym kasacyjnej") – i występowania w charakterze pełnomocnika strony w postępowaniach zainicjowanych wniesieniem tych środków zaskarżenia ("do działania"). Nie jest to co prawda pełnomocnictwo bliskie wzorcowo sformułowanemu umocowaniu do zastępowania strony, stąd można było powziąć wątpliwość co do jego treści, jednakże, jak również dostrzeżono wyżej, przepisy przewidują tylko wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalistę, nie zaś reprezentowanie przed NSA w postępowaniu zainicjowanym jej wniesieniem.
Wobec tego, w związku z literalnym wskazaniem "w tym kasacyjnej" można było uznać, że jest to pełnomocnictwo właściwe. NSA rozpoznający zażalenie skarżącej na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną szeroko, lecz w dopuszczalnych granicach, zinterpretował przedstawione pełnomocnictwo jako upoważniające do występowania w postępowaniu wywołanym zażaleniem ("działania [...] w sprawie odwołań i skarg"), skutkiem czego jest merytoryczne rozpoznanie zażalenia, nie zaś jego odrzucenie. Niemniej jednak, jak już powiedziano, jeśli zakres umocowania wzbudzał wątpliwości i wezwano do przedłożenia odpowiedniego pełnomocnictwa, należało to uczynić dla usunięcia tego braku formalnego i umożliwienia rozpoznania skargi kasacyjnej przez sąd.
Wobec powyższych wywodów wskazać trzeba, że brak formalny w postaci przedłożenia pełnomocnictwa, o jakim była mowa w zarządzeniu z [...] maja 2017 r. nie został w ogóle uzupełniony.
Ostatnią kluczową dla sprawy kwestią jest nieuzupełnienie braku formalnego w postaci złożenia wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W rozpoznawanym zażaleniu strona nie odnosi się do tego braku formalnego (nie wspomina o nim). W aktach sprawy nie znajduje się wniosek strony w tym względzie. Już nieuzupełnienie tylko tego braku skutkuje odrzuceniem skargi kasacyjnej. Wobec tego odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieuzupełnienia tego braku oraz z powodu nieuzupełnienia braku w postaci odpowiedniego pełnomocnictwa było tym bardziej prawidłowe i zasadne.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.